топик, блог, фотосет ёки йўналтиргич яратиш

саёҳат:

Бухорога саёҳат уёштирилди!

Илм-фан
 
Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонларига мувофиқ  ички туризмни ривожлантириш бўйича Тошкент давлат миллий рақс ва хореография олий мактабида “Ўзбекистон бўйлаб саёҳат қил!” шиори остида Бухоро вилоятининг кўҳна тарихий обидаларини зиёрат қилиш бўйича  саёҳат уюштирилди.
Бунда 2 нафар ўқитувчи ва 10 нафарга

“ЎЗБЕКИСТОН БЎЙЛАБ САЁҲАТ ҚИЛ!” ДАСТУРИ

Илм-фан
2018 йил 20 март куни Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети Нукус филиали профессор-ўқитувчилари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 7 февралдаги “Ички туризмни жадал ривожлантиришни таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-3514-сон қарори асосида ишлаб чиқилган “Ўзбекистон бўйлаб саёҳат қил!” дастури ижросини таъминлаш мақсадида Тошкент шаҳрига саёҳати амалга оширилди.

ОЧИҚ ОСМОН ОСТИДАГИ МУЗЕЙ ШАҲАР – ХИВАГА САЁҲАТ

Замонавий иқтисодиётнинг янги ва истиқболли бўғини туризм ҳисобланади. Сўнгги пайтларда мамлакатимизда туризмни ривожлантириш орқали юртимиз иқтисодиётини юқори босқичларга кўтариш давлат сиёсати даражасига кўтарилди. Айниқса, буюк ва навқирон ўтмишимиз, тарихимизни намоён этувчи очиқ осмон остидаги музей шаҳар деб ном қозонган тарихий шаҳарларга

Муҳаммад Ал-Хоразмий номидаги ТАТУ Нукус филиали «Хива шаҳрига саёҳат» ташкиллаштирилди

Илм-фан
2017 йил 9 апрель куни Муҳаммад Ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялар университети Нукус филиалимиз профессор-ўқитувчилари учун филиал Касаба уюшмалари томонидан қадимий шаҳарларимиздан бири бўлган «Хива шаҳрига саёҳат» ташкиллаштирилди.

Бухорога ташриф

Республикамиз Президенти Ислом Каримов "Ўтмишсиз келажак йўқ" деганлар. Ушбуни эътиборга олган ҳолда Тошкент ахборот технологиялари университети Компьютер инжиниринг факультети 228-14 гурухи талабалари БУХОРО шаҳрини зиёрат қилдилар. Ўзбек ҳалқи ҳамма вақт ўзининг "қўли  гул" усталари билан машҳур бўлган. Шундай усталар томонидан яратилган
Барча 6та расмни кўрсатиш →

Самарқанд шаҳрига саёҳат

Тошкент фармацевтика институти
Илм-фан


 


     Тошкент фармацевтика институти раҳбарияти ташаббуси билан 2014 йил 31 май куни “Буюк аждодларимизга содиқ ворислармиз” мавзусида ўтказилган кўрик-танлов иштирокчи талаба-ёшлари ва ташкилотчи ўқитувчиларини маънавий рағбатлантириш ва уларнинг бўш вақтларини мазмунли ташкил этиш мақсадида Самарқанд шаҳрига саёҳат уюштирилди.


Арсмтронг

Буюк сайёҳлар

 


 


Инсоният қадим кадим замонлардан бошлаб осмонга учишни орзу қилган. Айниқса ойга қадам қўйишни қанча киши хаёлида ўтказган. Турли хил эртаклар пайдо бўлган. Гоҳ учар гиламда, гоҳ қанотли отларда қаҳрамонлар ойга сафар қилганлар. XX –асрга келиб самолётларнинг энг замонавий турлари қитъалараро уча бошлагач энди ой ёки марсга учиш узоқ эмаслигини олимлар билардилар. Гарчи космосга илк марта кўтарилган инсон Ю. А. Гагарин бўлсада, америкалик астронавт Нил Олден Армстронг ҳакли равишда ойга биринчи қадами теккан инсон сифатида ушбу рисоладан жой олади.


Буюк астронавт 1930 йили 5 август куни Оҳайо штатида, аудитор оиласида дунёга келган. Уларнинг оиласи тинимсиз кўчиб юришган ва Нил балоғат ёшига етгунча йигирмата шаҳарда яшаган. 17 ёшида Нил аэронавтика инжинерлиги соҳасини танлаб, Пьёрдю университетига ўқишга киради. Айни пайтда у Массачусети Технология институти студенти ҳам эди. У ҳамиша билим олиш иштиёқида яшаган. Бакалавр унвонидан сўнг, 1930 йили Жанубий Калифорния Университетининг Фазо инжинери дипломини ҳам олган. Йигирма бир ёшидан бошлаб турли хил тез учар ва қирувчи самолётларни бошқарган  Нил Армстронг ёш офицер сифатида Кореа урушида ҳам қатнашади. 78 марта (жами ҳавода 121 соат) жангга кирган Нил бир қанча орден ва медаллар билан тақдирланган. Заҳирадаги офицер ўнлаб ҳарбий ҳаво кемаларини синовчи учувчи сифатида бошқаради.


1962 йили НАСА томонидан танлаб олинган еттита учувчи орасида Армстронг ҳам бор эди. Гарчи у бир неча марта фазога кўтарилса-да, АҚШ бу соҳада руслардан анча орқада эди. Америкаликлар ойга учиш дастурини қабул қилади. Шундай қилиб 1969 йили 20 июль куни соат 20:17 да АПОЛЛО-11 фазо кемаси ой сатҳига қўнади. Орадан олти соат ўттиз тўққиз минут ўтгач, яъни 21 июль соат 02:56 да илк марта инсон қадами ойга тегади. Бу Нил Армстронг бўлиб, фазо кемасидан ташқари чиқиб… чап оёғи билан ой юзига қадам қўяди. Яна йигирма дақиқадан сўнг иккинчи фазогир Олдрин ҳам Армстронг ёнига қўшилади. Ерга қайтиб тушган фазогирлар ўн саккиз кунлик карантиндан сўнг Ойдан ҳеч қандай касаллик олиб келмагани аниқ бўлгач, яна асосий ҳаётга қайтади.


Армстронг қолган умрини ўқитувчилик ва бизнесга сарфлайди. У зоқ умр кўриб, 2012 йил 25 август куни ҳаётдан кўз юмган.     

Кесанг и Деки: Путешествие к Далай Ламе

Ҳиндистон

Летом 2005 года я провел около двух недель в столице Тибета – Лхасе. Меня очень интересовала информация о тибетской культуре и современном быте. Так я познакомился с молодой тибетской  парой — Кесáнгом и его подругой Декú.


Кесанг, с истинно восточной любезностью проявил желание мне помочь и ответить на вопросы. Меня удивило, как хорошо он говорит по английски – в тех краях это большая редкость. Во время наших встреч выяснилось, что наши интересы и мировоззрение в чем-то схожи, и мне посчастливилось услышать истории, о которых тибетцы особо не распространяются, опасаясь преследований со стороны властей.


Мы говорили на разные темы. Но наиболее впечатлившая меня история была о том, как Кесанг совершил путешествие к Его Святейшеству Далай Ламе — духовному лидеру и самому уважаемому человеку Тибета. Далай Лама покинул Тибет в начале китайского вторжения, и в данный момент проживает в Индии. Тем не менее, многие тибетцы до сих пор считают его своим «правителем в изгнании».


Хоразм вилоятига саёҳат

Тошкент фармацевтика институти
Илм-фан


 


      Маълумки,  мустақиллик йилларида аждодлар меросини ўрганиш баробарида муқаддас қадамжоларни қайта таъмирлаш, ободонлаштириш, кўкаламзорлаштириш ишларига алоҳида эътибор қаратилди. Шу билан бир қаторда юртимизда жойлашган зиёратгоҳларни, қадимий обидаларни саёҳат қилиш имкониятлари яратилди. Шу мақсадда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2013 йил 20 мартдаги “Хоразм вилоятида 2013-2015 йилларда туризм соҳасини ривожлантириш дастури ҳақида”ги ПҚ-1940-сонли қарори, “Обод турмуш йили” Давлат дастурида белгиланган вазифалар ҳамда  Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2013 йил 14 июндаги 87-04-1072-сонли модемномаси ижросини таъминлаш мақсадида 2013 йил 11 сентябрдан 14 сентябргача Тошкент фармацевтика институтининг бир гуруҳ иқтидорли талаба-ёшлари ва бир неча йиллардан буён фаолият олиб бораётган ўқитувчилар ҳамда ходимлар Хоразм вилоятига саёҳат уюштирилди. Саёҳат давомида Хива шаҳрининг қадимий обидалари, зиёратгоҳлар, муқаддас қадамжоларга ҳамда Урганч шаҳрига саёҳат қилинди ва барча иштирокчиларда катта таассурот қолдирди.


 



Жанубий қутбга саёҳат

Буюк сайёҳлар

amundsenРоальд Амундсен


(1872-1928)


Норвегиялик тадқиқитчи сайёҳ болалигида врач бўлишни орзу қилган. Аммо кейинчалик матрос сифатида ёлланиб Шпицберген қирғоқларигаса сузиб борган. Сўнгра турли кемаларда Мексика, Испания, Англия ва Африкага сузиб борган. Ҳамиша ўз олдига улуғ мақсадларни қўядиган Амундсен 1896 йилда имтиҳон топшириб штурманлик ҳуқуқини қўлга киритади. 1897-1899 йилларда у белгияликларнинг экспедицияси таркибида Антарктидага боради.


 


1903 йили Амундсен беш кишидан иборат жамоаси билан 47 тонналик «Йоя» номли яхтада Жанубий қутбга караб йўл олади. Аввалига Виллҳельм оролида муҳим илмий тадқиқот ўтказган экипаж сўнгра Маккензий оролларига ўтади. 1906 йили саёҳатдан кайтган Амундсен энди ўз олдига бошқа мақсадни қўяди. Бу мақсад – шимолий қутбга етиб боришдан иборат эди. Ану шу максада у тайёгарликни бошлаб юборади ва сафарга жўнаши олдидан шимолий қутбни америкалик сайёҳ Роберт Пири забт этганини эшитади.


 


Аммо Амундсен тушкунликка тушмайди. Балки, янада кучли истак билан жанубий қутбни забт этишни мақсад қилади. Бу ҳакда у ўз жамоасига фақатгина кема Атлантик океанида сузиб бораётганида эълон қилади.


Шундай қилиб унинг экипажи шимолга эмас, жанубга қараб сузади. Антарктида қирғоқларига етиб келган Амундсен жамоаси аввалига Кит бухтасида қулай база яратадилар. Сўнгра экспедиция раҳбари 4 ўртоғи билан сафарни давом эттиради. Махсус ўргатилган итларни чанага қўшиб 1911 йилнин 14 декабрида Жанубий қутбга етиб борган сайёҳлар у ерда 4 кун ўтказадилар.



Витус Беринг

Буюк сайёҳлар

Витус Беринг


(1681-1741)


 


Илм –фан ривожланиб, кундан-кун янгидан янги кашфиётдар қилинаётган бир даврда Осиё ва Шимолий Америка қўшилиб кетганми ёки улар ўртасида бирон бир бўғоз борми деган муаммо ҳали уз жавобини топмаган эди. Ана шу муҳим саволга фақатгина даниялик В. Беринг экспедицияси сафари аниқ жавоб бера олган.


 


Рус императори Петр I томонидан топширилган махсус вазифа билан сафарга отланган Беринг экспедицияси аввалига қуруқлик бўйлаб тоғлар ва ботқоқ$ликлар оша шарқий Сибирдаги Камчатка ярим оролигача етиб келадилар. Шу ерда Беринг кема ясашга киришади ва 1728 йилнинг июль ойида денгиз бўйлаб тадиқиқот қилишга киришади.


 


«Муқаддас Гавриил» номли кемада улар Осиё қирғоқлари бўйлаб шимол томонга суза бошлайдилар. Қирғоқ аста-секин шарққа қараб бурила бошлагач Беринг икккала қитъа ўртасида бўғоз мавжуд деган хулосага келади. Афсуски у ўз тахминини амалда исботлай олмайди. 1730 йилнинг бошида экспедиция Петербургга қайтишга қарор қабул қилади. Бу пайтда улар Америкадан атиги 150 чақирим узоқда эди холос. Қалин туман туфайли улар ўз максадларига ета олмадилар.


Васко да Гама

Буюк сайёҳлар

Васко да Гама


(1460-1524)


 


Африка қитъасининг энг жанубий нуқтаси – Яхши умид бурнига сузиб борган португаллар  кейинги босқич Ҳиндистонгача сузиб бориш мумкинлигини аниқ билардилар. Ана шу йўлдан Ҳиндистонга сузиб келган Vaskoдастлабки европалик Васко да Гама эди. 1497 йили кирол Мануэл I томонидан экспедиция раҳбари этиб тайинланган Васко да Гама 170 кишидан иборат отряд билан учта кемада очиқ океанга чиқади. Яхши умид бурнини айланиб ўтгач Африканинг шарқий қирғоқлари бўйлаб суза бошлайди. Васко да Гама Замбези дарёси қуйилиш жойида кемаларни қайта тартибга келтириш ва экипаж аъзоларига дам бериш мақсадида тўхтайди. тег <cut> Бир ойдан сўнг сафарини давм эттириб, Африканинг Малинди давлати сарҳадларига етиб келади. Мазкур давлат раҳбари билан яхши муносабат ўрната олган Васко да Гама маҳаллий хариташунос ва лоцман бошчилигида Ҳинд океанига чиқади. 23 кунлик сузишдан сўнг улар Ҳиндистоннинг жанубий шаҳарларидан бири Каликутга етиб келадилар. Бу тарихий воқеа 1498 йил 17 май куни содир бўлган эди. Бу ерда ҳам кема капитани маҳаллий рожа билан мустаҳкам алоқа боғлашга ҳаракат қилади ва унинг қабулига киради. Ҳинд  рожаси  13 кишидан иборат португалларни ҳашаматли саройида қабул қилади. Европаликларни рожа писанд ҳам килмаганидан улар билан ёнбошлаб ётганча суҳбат қуради. Аслида бойлик илинжида келган португаллар  ўз қиролларининг дўстлик ва биродарлик тўғрсидаги таклифини киритадилар. Васко да Гама Портгалия қиролининг мактубини эртаси куни топширишини айтади. Белгиланган кунда улар яна рожа саройига йўл оладилар.  Аммо ўзлари олиб келган совғаларни рожага такдим этишдан олдин уларни кўздан кечирган сарой мутасаддиси кулгидан ўзини тия олмайди. Негаки асал, қанд, 6 дона шляпа, 2 бочка зайтун ёғи,  бир неча бўлак арзимас газламаларни ҳатто энг қашшок савдогар ҳам назарига илмасди- да. Юқори табакалар  орасида эса фақат тилла ва кумуш энг қадрли совға саналган. Шундай бўлсада рожа қирол Мануель хатига пальма баргига битилган мактуб билан жавоб қайтаради. Қалампир, кокила, занжабил каби ноёб зираворлар билан ўз юртига қайтаетган денгизчиларнинг хурсандчилигининг чеки булмайди. Гарчи араб савдогарлари билан рақобат пайда бўлган бўлса ҳам Васко да Гама бир қисм одамларини Ҳиндистонда қолдиради ва оркага йўл олади. Шамол йўқлиги туфайли узоқ муддат океанда  қолган экипаж орасида турли касалликлар ҳам пайдо бўлади ва бор йўғи 25 киши эсон-омон Португалияга етиб олади.


Ҳиндистонга денгиз йўлининг очилиши Португалияни эндиликда дунёдаги энг йирик денгиз хўжайинига айлантиради. Ҳиндистоннинг бир қисм жойи уларнинг колониясига айланади. 1502 йили Васко да Гама 19 кемадан иборат флот раҳбари сифатида яна Ҳиндистонга йўл олади. Бундай катта куч билан келган португаллар арабларни бутунлай сиқиб чикаради ва Гоада мустахкам ўрнашиб оладилар. Ҳиндистондаги португаллар қўли остидаг ерларга вице-кирол лавозимига тайинланган Васко да Гама 1524 йилда хозирги Кочин шаҳрида вафот этади ва катта тантана билан муқаддас  Франциско ибодатхонасига дафн этилади. Орадан 14 йил ўтгач  Васко да Гаманинг ҳокини Португалияга олиб кетишган. Ҳозир эса ибодатхона ўртароғида ўнг тарафга яқин жойда унинг қабр тоши сақланиб колган. Ушбу сатрлар муаллифи Ҳиндистонга килган сафарларидан бирида мазкур ибодатхонани зиёрат этиш шарафига муяссар бўлган. Ибодатхона чап томонидаги икки қаватли бинода Васко да Гама яшаган. Ҳозир бу иморат хусусий мулкка айланган.


Гарчи европаликлар учун Ҳиндистонга денгиз йўлини очган биринчи сайёҳ саналсада Васко да Гама шон-шуҳратда ҳам денгизчиик маҳоратида ҳам Христофор Колумбга тенглаша олмайди. Негаки Колумб таваккал қилиб ғарбий йўл оркали сафарга чиққан бўлса Васко да Гама  маълум бир аниқ муддатда Ҳиндистонга етиб боришини биларди ва унинг ёнида йўл кўрсатувчи лоцман Аҳмад ибн Мажид бор эди.


Темурийлар давлатининг элиси Абдураззоқ Самарқандий эса Васко да Гамадан 56 йил илгари денгиз орқали Каликутга етиб келган ва Каликут рожаси уни тантанали қабул қилиб эҳтиром билан кузатиб қўйган.


Ботирали Йўлдошев 

Саломатлик - туман бойлик

Тошкент фармацевтика институти
Илм-фан

   


 


       Институт профессор-ўқитувчиларининг дам олишларини мазмунли ташкил қилиш ва уларнинг саломатлигини тиклаш мақсадида Тошкент фармацевтика институти касаба уюшмаси томонидан бир қатор амалий ишлар олиб борилмоқда. Жумладан, 2013 йил 30 июнь ва 1 июль кунлари институт тиллар кафедраси ўқитувчилари (20 нафар) Бўстонлиқ туманидаги Чимён соғломлаштириш оромгоҳига ташриф буюришди.


 



ХИВА: МУЗЕЙ ШАҲАР ИЧКИ ҲАЁТИ

7 чудес Узбекистана
Khiva:Life inside a Museum City — by Sunita Dwivedi

 
In the evening Sayeeda, my friend, leaves for her home in Urgench, 35 kms away. I am on my own, free to loiter around the Ichon Kala fortress in Khiva, a museum city in Uzbekistan. Sayeeda had warned me not to do so. But the Tash Darwaza of the fortress is a stone’s throw from my Asia Khiva Hotel room. There is no ticket collector at this gate late in the evening and early morning before the official visiting hours. I am able to go in and out as many times as I want.
 
I decided to virtually live in the fortress.
<cut>
 
Near the Tash Darwaza was a slave market until 1873. The niche inside the gates were meant to house fugitives and rebellious slaves waiting for the verdict against them. The Khan’s decree was read out and criminals punished in medieval times here. Those who were convicted for serious offense were thrown down high minarets, or whipped by the qadi.
I spent days roaming around the fortress and sipping tea in the many chaikhanas. I am surprised to find many tourists staying inside the Kala. I know by heart all the lanes and by lanes. I am no longer scared of the dogs following me in and out of the Kala.
 
The young street boys become my guide after Sayeeda is gone. A whole battalion of them follows me from house to house and monument to monument. They are such a sweet bunch that I do not mind. With their light eyes beaming with happiness they make friends easily with tourists. But they are not looking to make money. When I tried to give them some change they refused to take it. An 11- year-old says that I am his friend. So how can he accept money from me. He says that he likes me. I really enjoy the company of these sweet Uzbeki friends and promise to write to them on returning to India. The youngsters are descendants of families living inside the walled city of the Ichon Kala for centuries.
 
So many families are living in quarters of the fortress. Those whom I befriend invite me for a meal. One family lives in a two room house with a courtyard covered with vine climbers and bunches of grapes hanging from the trellis. The kitchen is small. A big aluminum pot is set on a gas fire to cook rice plov. A big bundle of naan hangs on a nail in the wall. In a bucket there are some brinjals, tomatoes and onions. I sit with members of the family of my host around a low table and am served plov from the pot, along with naan and jam.
 
A young girl pulls out hand embroidered napkins from a drawer and displays them for sale. But I have left all my money in the hotel room and excuse myself. Besides, I have a long journey through Central Asian and cannot burden myself with extra weight.
 
I wanted to see the kind of toilets the residents of ichon Kala used. I found that there was water in a bucket and the toilet floor was roughly constructed perhaps by the residents themselves. The walls were made of canvas wrapped around a wooden frame.
 
An old man squatted on a large wooden bed in the verandah. A broken cycle was being repaired by a small boy under his supervision. The lady of the house held my hands and greeted me. I promised to visit them again or to write to them from India but I never did.
 
Behind their house was a guest house where many foreigners were staying. A huge tandoor was set up in the courtyard where a lady was baking fresh flat bread for the nearby tea house or choykhana or chaikhana and the guest house. Many local families too preferred to buy bread here. Freshly baked naan tastes superb. It is soft and melts in the mouth. A young girl sat on a stool holding a big aluminum pot cover in which she dropped chopped tomatoes, onions and lots of red chillies with lime juice.
 
 
Woodcutters, weavers and water shortage
 
The descendants of the original residents of the Ichon Kala still reside inside the fortress. Their quarters lie near the left alley of the Tash Darwaza. On the right is a small guest house wholly occupied by European visitors here to enjoy the Khivan hospitality and feel of the days bygone.
 
There are no palanquins anymore to carry them from one palace to another. One has to walk long distances inside the fortress and it is easy to get lost in the innumerable alleys that cover the Ichon Kala like a net.
 
The legacy of the Ichon Kala is kept alive by the descendants. After the end of the Khiva Khanate, and with it the rule of the Khans, they are the only residents of the Ichon Kala who have remained inside the old quarters. They are the ones who have kept the fires burning. They run a network of choykhanas on every street corner. There are descendants of ancient woodworkers sliving in a section of the Kala still doing the same work. One wood carver works on a large pillar. Along with a chisel he uses an electric cutter. In a small room near the entrance of his home there is a grave of his ancestors from the time of the first Khans, or rulers residing inside the Kala. There is also an ancient mulberry tree inside his courtyard as in memory of his ancestors.
 
Some residents sell embroidery work and jewelry. The most popular piece of jewelry are gold earring inlaid with large rubies. Near the Oq Masjid a dozen women sell carpets displayed from the parapet of the Masjid. These carpets are woven inside the homes. I am told that they are still following the family's ancient profession of carpet weaving from the days of the mighty Khans.
 
There was a time when there was plenty of water inside the Kala. Wells were famous for sweet water and caravans rested here exactly where the Ichon Kala came up. All caravans coming from the Caspian Sea region halted near the well. The underground water source was from the mother of rivers the Amudarya delta that empties into the Aral Sea. But the Sea has nearly dried up due to excessive use of the Amu for irrigating the cotton fields of Central Asia. And the underground water reserves are withering away.
 
There is acute shortage of water inside the Ichon Kala. The residents fetch water from outside the Kala in large buckets and drums carried on rickshaws pulled by children. At the public tap on the street behind my hotel room I could see dozens of children and women come for water.
 
Since then life has changed over the centuries. No caravan stops here any more. No one draws water from the Kheivak. The Khan's palace is deserted and his harems are empty. But the fires still burn, churning out heartwarming meals for foreigners living in luxurious guest houses at the Ichon Kala.
 
Art collectors who visit every handicraft shop to check and to admire the wonderful creation of the Khivan artiste and craftsmen are the ones with money today. They buy up the most expensive carpet, and the most intricate woodwork. They are the modern Khans of Khiva and it is around them that the life and economy of Ichon Kala revolves today.
 
(The writer is a Silk Road traveller, researcher and author)
— See more at: www.thelucknowtribune.org/news.php?cat=296#sthash.JtlpRrLQ.dpuf

SAMARKAND: THE CITY OF TIMUR

Соҳибқирон Амир Темур
Илм-фан

02 Jan 2013С


On the Silk Route with Sunita DwivediEarly one morning in May we left Bukhara in Norbek's car. After rambling through the deserted city streets we were soon on the Royal Road, now highway A 38. The distance to Samarkand is about 300 kms from Bukhara.The Shah Rah or the Shahi marg- Royal Road, was one of the most famous sections of the Silk Road in ancient times. It was a busy trade route for caravans going to Samarkand and eastwards to China. The royal entourage of kings and princes too passed along this highway while traveling between Bukhara and Samarkand. All possible facilities of warehouses, rest houses, sardobas or water and ice houses, were provided for traders and travelers. Even prayer houses and educational centers sprang up along the road. Pottery manufacturing centers churned out beautiful glazed pottery for exchange and for sale. These were made of fine clay obtained from the village of Shakarkent. Gold dust was brought in by the Zerafshan river went into the manufacture of beautiful jewelry. Precious and semi-precious stones provided raw material for inlay work in ornaments and monuments.


Early one morning in May we left Bukhara in Norbek's car. After rambling through the deserted city streets we were soon on the Royal Road, now highway A 38. The distance to Samarkand is about 300 kms from Bukhara.


Тег (cut)The Shah Rah or the Shahi marg- Royal Road, was one of the most famous sections of the Silk Road in ancient times. It was a busy trade route for caravans going to Samarkand and eastwards to China. The royal entourage of kings and princes too passed along this highway while traveling between Bukhara and Samarkand. All possible facilities of warehouses, rest houses, sardobas or water and ice houses, were provided for traders and travelers. Even prayer houses and educational centers sprang up along the road. Pottery manufacturing centers churned out beautiful glazed pottery for exchange and for sale. These were made of fine clay obtained from the village of Shakarkent. Gold dust was brought in by the Zerafshan river went into the manufacture of beautiful jewelry. Precious and semi-precious stones provided raw material for inlay work in ornaments and monuments.In ancient times the caravans took about a week to cover the distance. The road followed the coarse of the Zerafshan river and mainly took the East-West direction. But the ancient city now lies amongst the ruins at Afrasiab and the innumerable stories of the brave and brilliant rulers and warriors of the place lie buried in history books. However, the medieval Samarkand, studded with the stunning jewels of Timurid style of architecture revolve around Timur, the World Conqueror.In the heart of Samarkand, Timur sits on a massive throne. Having conquered the nations around him he is no more a mere amir, or ruler of a tribe. He is lord and emperor of much of Asia and land along the Mediterranean. A galaxy of subdued nations lie at his feet. This legend of a man in marble is surrounded by his stunning creation of a world class city, the like of which most only dream of, but never get to see.Wrapped in decorations of gold and lapiz, this city of the Timurids is truly a wonder of the world. The famous gardens of Samarkand described by Clavijo, the Spanish envoy to Timur's court, still pave the side of every road. There are fountains at every crossing, bazaars at every square and monuments with blue domes and decorated tympanum defining the skyline.In the 14th century when Ibne Batuta journeyed to Samarkand, he wrote about the old city, mainly that which remained on the territory of Afrasiab. He described it as one of the largest and most perfectly beautiful cities in the world. It was built on the bank of a river where the inhabitants promenaded after the afternoon prayer. But alas most were in ruins. The Arabs, according to historians had captured the city from the Persians in the year AD 704 while Genghis Khan snatched it from the Sultan of Khwaresm in 1220 and he pillaged and destroyed it.In 1370 Timur made Samarkand his capital city and restored it to its ancient splendour. In the suburbs he settled the captive craftsmen from India, West Asia and Europe who were put into the task of monument building. Today the eyes look in amazement at the creation of these craftsmen as one moves from the Registan to the Bibi Khanum Mosque, the Shah-i-Zinda and the Gur-e-Amir.The Bibi Khanum Mosque was built in memory of the mother of Timur's wife- the Great Khanum. Timur took personal interest in its construction. He took charge of rebuilding the entrance gateway after the earlier gateway was pulled down because Timur thought it was too low. Clavijo writes that Timur, much weakened in health was carried in a litter to the building site where he supervised the rebuilding. He would arrange for much meat to be cooked and shared it with the men working at the foundation of the building. When the masons worked to his satisfaction, he would throw coins to them.The Registan square is believed to be the catchment of the Zerafshan tributaries. The river changed its course leaving behind the sandy bed on which the Registan Square later came up. In the 14th century, during Amir Timur’s reign, there was a Central Market on this square. During Ulughbek's rule, Timur's grandson set up the first university in the East or the Ulughbek madrasah in 1417. Each cell of the madrasa was designed for the purpose of providing residential education. Terraces were designed for stud in the summer. There was a huge library with different kinds of books on religion and science. Such world famous poets as Abdurabman Jami and Alisher Navoiy came here to study. Ulughbek also brought more than 100 scientists to work with him at the world famous Samarkand observatory.Bahodir Yalangtush, mayor of Samarkand in 1619 ordered the construction of the grand Sher-Dor madrasa opposite the Ulughbek madrasa. The tympanum over the entrance arch depicted a golden tiger chasing a white gazelle and the first rays of the sun emerging out of a ring with almond-shaped eyes. It symbolised the power and might of the Timurid empire and the realization of Timur's dream of vast territorial expansions. In 1646 he ordered the building of a third madrasa called Tilla-Kori or decorated with gold on the Registan Square.Today any visitor to Samarkand is awe struck by the splendour of the Registan Square with the three madrasa and the central fountain, the surrounding bazaars overflowing with silk, jewelry and fruits, the spotlessly clean alleys, lush gardens and beautiful orchards, and above all the lovely people, so warm and friendly. The lively restaurants are places where music flows with wine. Couples dance to the sound of rocking bands. Beautiful women with peaches and white skin, dressed in long skirts still do a semblance of a whirl dance with men at their elbows. Simmering kebabs and mutton plov downed with local beer, shashlyk or kebabs on skewers heaped on soft naans, or bread, shorpa or stew and red juice of watermelons are the stuff that an evening meal is made of.Late one night I visited a restaurant in Samarkand whose vast portals were covered in a canopy of vine climbers and heavy with drooping bunches of grapes. Under this canopy of grapes and climber roses emitting a sweet fragrance, I sat among dozens of guests gulping tall glasses of beer and watermelon juice and devouring platefuls of shashlyk. Soon the band struck a melody. Many couples stood up to dance. I sat back and looked at the pleasant gathering thinking of the high festivity and revelry that usually marked all parties held in the tent cities and palaces of Samarkand since ancient times so well narrated by Clavijo.The writer is a Silk Road traveller, researcher and author.


— See more at: www.thelucknowtribune.org/news.php?cat=273#sthash.4Cb2dHU7.dpufIn ancient times the caravans took about a week to cover the distance. The road followed the coarse of the Zerafshan river and mainly took the East-West direction. But the ancient city now lies amongst the ruins at Afrasiab and the innumerable stories of the brave and brilliant rulers and warriors of the place lie buried in history books. However, the medieval Samarkand, studded with the stunning jewels of Timurid style of architecture revolve around Timur, the World Conqueror.In the heart of Samarkand, Timur sits on a massive throne. Having conquered the nations around him he is no more a mere amir, or ruler of a tribe. He is lord and emperor of much of Asia and land along the Mediterranean. A galaxy of subdued nations lie at his feet. This legend of a man in marble is surrounded by his stunning creation of a world class city, the like of which most only dream of, but never get to see.Wrapped in decorations of gold and lapiz, this city of the Timurids is truly a wonder of the world. The famous gardens of Samarkand described by Clavijo, the Spanish envoy to Timur's court, still pave the side of every road. There are fountains at every crossing, bazaars at every square and monuments with blue domes and decorated tympanum defining the skyline.In the 14th century when Ibne Batuta journeyed to Samarkand, he wrote about the old city, mainly that which remained on the territory of Afrasiab. He described it as one of the largest and most perfectly beautiful cities in the world. It was built on the bank of a river where the inhabitants promenaded after the afternoon prayer. But alas most were in ruins. The Arabs, according to historians had captured the city from the Persians in the year AD 704 while Genghis Khan snatched it from the Sultan of Khwaresm in 1220 and he pillaged and destroyed it.In 1370 Timur made Samarkand his capital city and restored it to its ancient splendour. In the suburbs he settled the captive craftsmen from India, West Asia and Europe who were put into the task of monument building. Today the eyes look in amazement at the creation of these craftsmen as one moves from the Registan to the Bibi Khanum Mosque, the Shah-i-Zinda and the Gur-e-Amir.The Bibi Khanum Mosque was built in memory of the mother of Timur's wife- the Great Khanum. Timur took personal interest in its construction. He took charge of rebuilding the entrance gateway after the earlier gateway was pulled down because Timur thought it was too low. Clavijo writes that Timur, much weakened in health was carried in a litter to the building site where he supervised the rebuilding. He would arrange for much meat to be cooked and shared it with the men working at the foundation of the building. When the masons worked to his satisfaction, he would throw coins to them.The Registan square is believed to be the catchment of the Zerafshan tributaries. The river changed its course leaving behind the sandy bed on which the Registan Square later came up. In the 14th century, during Amir Timur’s reign, there was a Central Market on this square. During Ulughbek's rule, Timur's grandson set up the first university in the East or the Ulughbek madrasah in 1417. Each cell of the madrasa was designed for the purpose of providing residential education. Terraces were designed for stud in the summer. There was a huge library with different kinds of books on religion and science. Such world famous poets as Abdurabman Jami and Alisher Navoiy came here to study. Ulughbek also brought more than 100 scientists to work with him at the world famous Samarkand observatory.Bahodir Yalangtush, mayor of Samarkand in 1619 ordered the construction of the grand Sher-Dor madrasa opposite the Ulughbek madrasa. The tympanum over the entrance arch depicted a golden tiger chasing a white gazelle and the first rays of the sun emerging out of a ring with almond-shaped eyes. It symbolised the power and might of the Timurid empire and the realization of Timur's dream of vast territorial expansions. In 1646 he ordered the building of a third madrasa called Tilla-Kori or decorated with gold on the Registan Square.Today any visitor to Samarkand is awe struck by the splendour of the Registan Square with the three madrasa and the central fountain, the surrounding bazaars overflowing with silk, jewelry and fruits, the spotlessly clean alleys, lush gardens and beautiful orchards, and above all the lovely people, so warm and friendly. The lively restaurants are places where music flows with wine. Couples dance to the sound of rocking bands. Beautiful women with peaches and white skin, dressed in long skirts still do a semblance of a whirl dance with men at their elbows. Simmering kebabs and mutton plov downed with local beer, shashlyk or kebabs on skewers heaped on soft naans, or bread, shorpa or stew and red juice of watermelons are the stuff that an evening meal is made of.Late one night I visited a restaurant in Samarkand whose vast portals were covered in a canopy of vine climbers and heavy with drooping bunches of grapes. Under this canopy of grapes and climber roses emitting a sweet fragrance, I sat among dozens of guests gulping tall glasses of beer and watermelon juice and devouring platefuls of shashlyk. Soon the band struck a melody. Many couples stood up to dance. I sat back and looked at the pleasant gathering thinking of the high festivity and revelry that usually marked all parties held in the tent cities and palaces of Samarkand since ancient times so well narrated by Clavijo.The writer is a Silk Road traveller, researcher and author.


— See more at: www.thelucknowtribune.org/news.php?cat=273#sthash.4Cb2dHU7.dpuf

Христофор Колумб

Буюк сайёҳлар

Христофор Колумб


(1451-1506)


Икки ойдан кўпрок Тинч океанида сузиб юрган денгизчиларнинг озиқ-овқат ва заҳира сувлари тугаган. Барчанинг тоқати тоқ бўлиб бошқа олға сузишни истамасди.  Аммо капитан эса фақат олдинга юриш тарафдори эди. Бу ҳодлдан жунбушга тушган матрослар кема капитанини океанга улоқтирмоқчи бўладилар. Шу пайтда эса денгизчилардан бири – Ер, ер кўриняпти! деб бақиради.


Бу вокеа 1492 йилнинг 12 октябрь куни содир бўлганди. <cut> Ҳозирги пайтда дунёга машҳур Америка қитъасининг кашф этилиши ана шундай бошланган.  Машҳур денгизчи Христофор Колумб аслида Генуяда туғилган. Балоғатга етганидан сўнг Лиссабонга келиб жойлашган ва португалияликлар экспедцияси таркибида бир неча марта Африка қирғоқлари ва Англия, Исландияга сузиб борган. Ана ўша пайтларда унинг миясида Ҳиндистонга ғарб орқали (Атлантика океани) денгиз йўлини топиш ғояси келган. Манбаларга кўра, унинг бу ғоясига Португалия қироли Альфонс V ҳам қизиққан. Аммо уни амалга ошириш учун ҳеч қандай ёрдам берилмайди. Англия ва ҳатто ўз она диёри Генуядан ҳам ёрдам ололмаслигига кўзи етган Колумб Испанияга йўл олади. Негаки айнан испанлар Осиёга ўз денгиз йўлларини топиш тарафдорлари эди. Чунки, португаллар бу пайтда Африканинг Яхши умид бурнигача бўлган ҳудудда   хўжайинлик қилар эдилар.


ибн Баттута

Буюк сайёҳлар

ибн Баттута


(1304 — )


 


Марокашлик сайёҳ ибн Баттута оддий фақиҳ оиласида дунёга келган. Унинг тўлиқ исми шарифи Шамсиддин Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Иброҳим ибн Юсуф ал-Лаватий ат Танжийдир. Танжа шахрида лават уруғида дунёга келган ибн Баттута ёшлигидан илм олиш ва ўрганишга жуда ҳам чанқоқ бўлган. У йигирма икки ёшида эканида ҳаж зиёрати ва илм олиш истагида ёлғиз ўзи яёв сафарга отланади. Бундай узоқ ва машакатли сафарга  ҳар қандай инсоннинг ҳам юраги дош бермайди. Аввалига Талимсанга етиб олган ёш сайёҳ, Милина томон юриб йўлда тунислик савдогарларга қўшилиб олади.


Жазоирнинг жазирама чўлларидан ўтиб Бижай шаҳрига етиб келганида ибн Баттута касал бўлиб қолади. Мард ва матонатли сайёҳга касаллик ҳам писанд эмасди. У Константина шаҳрига етиб келганида шаҳар ҳокими Абул Ҳасан унга кийим бош ва икки динор пул ҳадя қилади. <cut>Сфакс шаҳрига етиб олган ибн Баттута у ерда Маккага бораётган зиёратчиларга қўшилиб олади. 1326 йилнинг апрель ойида Мисрнинг Искандария шаҳрига етиб келгач бу ерда у бир неча ой тўхтаб қолган. Ундан чиқиб пойтахт Коҳирага етиб келган. Бу ерда ҳам бир неча муддат яшайди. Қоҳирада бошқа бир зиёратчилар сафига қўшилган ибн Баттута Нио соҳили бўйлаб Қизил денгиз қирғоғидаги Айзаб бандаргоҳига келади. Бу ердан улар кемада Маккага жўнашлари лозим бўлади. Аммо илож топилмасдан орқага яна Қоҳирага кайтади. У ердан Сурия томон йўл олади ва кўпгина шаҳар ва қишлоқлардан ўтиб Дамашққа етиб олади.


Ибн Баттутанинг илм олишга бўлган қизиқиши ва қаерда бўлмасин олиму фузалолар билан учрашиб ўз билимини бойитиш хислати бор эди. Дамашқда у ислом оламининг номдор алломаларидан бири имом ал Бухорийнинг «Ас-Саҳиҳ» китобидан дарс бериш ҳуқуқини қўлга киритади. Ўша йилнинг августида ҳажга кетаётган карвонга кушилиб олган ибн Баттута Маккага эсон омон етиб бориб мукаддас ҳаж зиёратини адо этади. Маккада турли мамлакатлардан келган зиёратчилар билан учрашади, уларнинг суҳбатларидан олам-олам билимлар олади. Бошқа юртлар, у ердаги инсонларнинг ҳаёти, турмуш тарзи каби маълумотлар ва уларни ўз кўзи билан кўриш иштиёқи унинг қалбида янада жўш уради. Айниқса, афсонавий Ҳиндистон уни ўзига оҳанрабодек тортади. Ана шундай орзулар оғушида у Ироққа жўнаётган карвон сафида яна йўлга тушади. Табиийки, ҳожи сифатида карвонбоши унинг ҳурматини жойига қўйиб келади. Нажаф шаҳрига етгач карвон иккига бўлинади. Биттаси Бағдодга иккинчиси эса Басрага йўл олади. Басрадан қайиқда Убуллага. ундан Ободонга етиб олади. Ободондан яна кемада Моҳшаҳр бандаргоҳига етиб келади.У ерда бир кеча тунаб бир туякашни ёллайдида уч кун саҳрода юриб Рамизга етиб олади. Шундан сўнг яна чўллар оша Исфахонга келади. Сайёҳ Исфахондан Шерозга йўл олади.


Шерозда ибн Баттута қозилик гувоҳномасини қўлга киритади.  Бу ердан у яна ўнлаб шаҳарлар орқали Бағдодга қайтиб келади. Ҳаж мавсуми бошланиши сабабли зиёратчилар карвонига қўшилиб Маккага боради. 1329 йилни муқаддас шаҳарда ўтказиб келаси йили куз фаслининг охирларида Қизил денгиз соҳили бўйлаб гоҳ қирғоқда юриб ва гоҳ сувда сузиб Яманга етиб олади.


Яманда яна кемага ўтириб Сомали соҳилидаги Могадишога етиб олади. Ундан кейин яна бир қанча шаҳарларни саёҳат қилган ибн Баттута орқага қайтиб Уммонга боради ва икки ой саҳрода юриб Форс кўрфазидаги Хормузга келади. Баҳрайн ва бошқа бир қанча жойларда бўлгач у яна ҳаж сафарига отланади. Ҳаж зиёратини адо этганидан сўнг яна Қоҳирага келади. Уч кун у ерда дам олган сайёҳ аввалига Сурия ундан сўнг эса Рум (ҳозирги Туркия) мамлакатига келади. Бу ерда ҳам бир неча ўнлаб шаҳарларни айланиб, Қора денгиз сўнгра Азов денгизи  бўйларидаги кўпгина шаҳарларни кезиб Хожи Тархонга етиб олади. У ерда Византия маликасининг Константинополга қайтаётган карвонида бирга келади. У ердан Олтин Ўрда томон йўл олади. Берке Саройидан қисқа муддатга Булғорга ҳам бориб келади.


Олтин Урдадан ибн Баттута қирқ кун йўл юриб афсонавий Хоразм пойтахти Журжонияга етиб келади. Уч ҳафта бунда турганидан сўнг 18 кунлик йўл босиб Бухорога келади. Бухородан Нахшаб орқали Самаркандга келади. Самарканддан Термизга ва сўнгра Хуросонннинг кўплаб шаҳарларини зиёрат қилиб, Ҳиндикуш оркали 1333 йилда Ҳиндистонга етиб келади. Бу пайтда Деҳли тахти султон Муҳаммад Тўғлоқ (1325-1351) қўлида бўлиб у сайёҳни яхши кутиб олади. Бир неча қишлоқни ибн Баттутага сюрғол қилиб беради. Ҳатто уни моликийлар мазҳабининг қозиси этиб тайинлайди. Катта даромадга эга бўлган ибн Баттута Деҳли марказида ўзига уй қурдиради ва ёнида масжид ҳам солдирган. Унинг саройдаги ҳурмати юқори бўлган. 1342 йили султоннинг топшириғи билан элчи этиб Хитойга жўнатилган. Йўлда унинг карвони қароқчиларга таланади. Вокеадан хабар топган султон унга яна мактуб ва совға-салом жўнатади. Яна сафарга отланган Ибн Баттута араб денгизи соҳили бўйлаб жанубга йўл олади. Каликут шаҳрида заҳира тўплаб яна сузишга тушганида денгиз довули ҳалокатига учрайди. Унинг ҳамроҳлари ва султон жўнатган совға-саломлар ғарқ бўлади. Иккинчи марта мол мулкидан жудо бўлган ибн Баттута Жазоир зибат ал-маҳл (хозирги Малдив) оролларига етиб олади. У ерда асосан мусулмонлар бўлгани учун ҳам катта ҳурмат қозониб қози этиб тайинланади. У ердан Цейлон оркали Малабар (Ҳиндистон жанубидаги) рожалигига бориб келади. Сўнгра 43 кун кемада сузиб Бенгалияга келади.


Ниҳоят 1345 йили Хитойга келади. Келаси йилнинг охирида у яна Ҳиндистонга йўл олади. 1347 йили январида яна Каликут шаҳрига етиб келади. Шу ердан у Деҳлига эмас Зафар орқали Хормузга кетади. Исфахон, Басра, Бағдод орқали Дамашққа келади. У ердан Қуддус орқали Мисрга ўтиб, ундан сўнг 1348 йили тўртинчи бор ҳаж зиёратини адо қилади. 1349 йили Қоҳирага келиб, у ердан Тунисга келади. Тунисдан Жибролтар қўлтиғи орқали уша пайтларда араблар қўл остида булган Испания жанубий ерларини айланиб чикади. 1352 йили Африкага сафарга чиқади.


Султон Абу Инон топшириғи билан Ибн Баттутанинг ҳикоялари ва эсдаликлари китоб шаклига келтирилган. Китоб 1356 йили ниҳоясига етказилган. Ибн Баттута «Саёҳатнома»си XVасргача бўлган географик адабиёт тарихида тенгсиз саналган. Китобнинг бир қисми арабчадан ўзбек тилига ҳам таржима қилинган. “Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи” номи билан чоп этилган.


Ботирали Йўлдошев

МАРКО ПОЛО

Буюк сайёҳлар

МАРКО ПОЛО


(1254-1324)


 


         Бугунги  кунда дунёнинг қайси мамлакатига борманг “Марко Поло” номли сайёҳлик ташкилоти, меҳмонхона ва таммаддихонага учрайсиз. 1254 йили Венециялик савдогар оиласида дунёга келган Марко Поло ҳали болалик ёшида эканида унинг отаси Никкола акаси билан бирга ҳали Европаликларга номаълум ва сирли мамлакат Хитойга йўл олади ва бу узоқ сафардан катта таасуротлар билан қайтиб келади.


Орадан йиллар ўтиб Марко ўн саккиз ёшга тўлганида отаси ва амакиси яна Хитой сафарига отланадилар. Улар бу гал ёш Маркони ҳам ўзларига ҳамроҳ қилиб оладилар. Аввалига Ўрта ер денгизи орқали ҳозирги Фаластин ҳудудига етиб олган савдогарлар қолган йўлни қуруқлик билан босадилар. Кичик Осиё, Ироқ, Эрон, Ўрта Осиё сарҳадларини кезиб Помир тоғлари ва даҳшатли Гоби чўлларини ортда қолдириб уч ярим йил деганда Хонбалиқ (хозирги Пекин) шаҳрига етиб келадилар.


Хон уларни илиқ кутиб олади ва тезда Марко саройдаги ҳурматли  кишиларидан бирига айланади ва  ҳатто сарой хизматидаги юқори лавозимлардан бирига тайинланади. Ёш Марконинг тил билишга бўлган қобилияти туфайли хон уни дипломат даражасига кўтарган. Марко хизмат юзасидан Бирма, Ҳиндистон, Цейлон, Тибет, Япония каби қўшни давлатларда ҳам бўлган. У осонлик билан одамлар орасида дўстлаша биларди. У доимо маҳаллий аҳолининг урф-одатлари, анъаналари ва айниқса ҳайвонот ва қушлар оламини ўрганган. Асосан отда Хитойнинг ҳамма жойларида бўлган Поло Хитой маданият тараққиётининг жуда кўплаб намуналарини кузатган. Жумладан у қоғоз пуллар, имперторликнинг почта хизмати, европаликларга ҳали номаълум бўлган кўмирнинг уйларни қандай иситиши каби кўплаб маданий илғор тараққиёт гувоҳи бўлган. Ўн етти йил саройда хизмат қилган Марко Поло ниҳоят ўз ватанига қайтишга қарор қилади. Энди у денгиз орқали Вьетнам, Малакки, Суматри, Цейлон, Ҳиндисон каби мамлакатлариднинг ёнидан ўтиб бир ярим йил деганда Форс қўлтигига  етиб келади. Эрон орқали қуруқлик бўйлаб йўл юрган Марко Поло Қора денгизга етиб олгач яна денгиз орқали кемада ўз ватанига қайтиб келади.


Афсуски бу пайтда венецияликлар ва генуэяликлар ўртасидаги  ўзаро ички урушлар авж олган бир пайт бўлиб у ҳам генуэяликлар қўлига тушиб қолади ва бир муддат қамоқда яшайди. Маълумотларга кўра Марко Поло қамоқда эканида дусти Русичанога Осиё бўйлаб қилинган 24 йиллик (1271-1295) саёҳати давомида бошидан ўтган саёҳат ва таасуротларини сўзлаб берган. Русичано эса уларни қоғозга туширган. Кейинчалик бу ҳикоялар  «Дунёнинг ранг-баранглиги ҳақида китоб» деб номланиб машхур бўлган. Китобда нафақат саёҳат, балки Осиё мамлакатларинг сайёҳ босиб ўтган ҳудудлари, тоғлари, дарёлари, чўллари, одамлари ҳамда уларнинг яшаш тарзлари, урф-одатлари каби нодир ва ноёб маълумотлар берилган. Ана шу китоб асосида Осиё мамлакатларининг харитаси чизилган.  Бу китоб бир неча марта қайта -қайта чоп этилган ва дунёнинг кўплаб тилларига таржима қилинган. Шунингдек у бошқа сайёҳларнинг асосий манбаларидан бирига айланган. Жумладан Хрисофор Колумб ҳам ундан фойдаланган. Марко Полонинг буюк хизмати у ўзи колдирган китоб оркали Европаликлкарни Осиё мамлакатларига бориш йўли ва харитасини қолдирган.


Ботирали ЙЎЛДОШЕВ


 

Сайёҳ монах

Буюк сайёҳлар

СЮАНЬ ЦЗАН


(602-664)


Буюк сайёҳлар рўйхатини шубҳасиз буддачи монах Сюань Цзан очиб беради. Хитой императори Тан династияси  даври (618-906) бошларида, 629 йили  Сюань Цзань диний, ўрганиш ва сиёсий мақсадларни кўзлаган ҳолда будда ватани Ҳиндистонга йўл олади. Ёшлигида будда дини таълимини олган Сюань Цзань бир неча ўртоклари билан Ҳиндистонга боришга қарор қиладилар. Бу пайтда мамлакатда нотинчлик туфайли чет элга сафарга чиқиш учун импертор саройидан рухсатнома олиш керак эди. Табиийки, сарой ижобий жавоб бермагач унинг дўстлари бу фикрдан қайтадилар.Шунда Сюань Цзан ёлғиз ўзи яширинча йўлга отланади. 629 йили сайёҳ Чанъан (ҳозирги Сиан) шаҳридан чиқиб шимоли ғарб томон йўл тортиб Анькан орқали тан империяси сарҳади Юймингуань ҳудудига етиб келади Аввалига Ғулжа сўнгра эса Тошкентга етиб олгач, Самарқад ва Бухоро орқали Кобулга келади. 630 йилда у Гандхару (хозирги Покистон худуди) шаҳрига етиб келган. Кобулдан эсон омон Шимолий Ҳиндистонга етиб келган Сюань Цзан Ҳиндистоннинг ҳамма томонини кезиб чикади. Пешавордан Калькутта, ундан жанубга Мадрас ва сўнг ғарбга Карачига келиб Панжоб орқали ортга қайтади. Кобулдан Кошғарга келиб, Такла макон чўлларининг жанибий томони билан  яна Аньси ва ниҳоят 17 йиллик сунг сафардан 645 йили Чанъанга етиб келади. Сайёҳни жуда катта ҳурмат ва эҳтиром билан кутиб оладилар. Сюань Цзан 657 нусха будда динига оид китоблар олиб келган бўлиб, уларнинг кўпи Хитойда илк марта пайдо бўлиши эди. Шунингдек бир қанча буддага оид предметлар ва будда ҳайкали ҳам олиб келган.


Императорнинг топшириғи билан у саёҳати давомида кўрган- кечирганларини тартиб билан коғозга тушириб 646 йили китоб яратади ва  бу китоб  «Буюк Тан династияси даврида Ҳиндистонга саёҳат » деб аталган ва ўша даврга оид энг қимматбаҳо ёзма ёдгорликлардан саналади.


Ботирали ЙЎЛДОШЕВ

Бу менинг Ватаним

Ватан учун яшайлик
Аллоҳимнинг бетакрор мўъжизалари кўп ва хўп… Бизнинг Она-ватанимизнинг бир кўрмоққа зору интизорлар неча минглаб топилади…
Бу Ватанни Севаман! деб қуруқ айу ханнос солиш керак эмас,  уни қалбдан, чин юракдан, меҳр билан севиш фақатгина севиш керак, қалб билан имон билан, очиқ кўз билан яхши кўриш лозимдир… Унинг қадрига етиш керак, ҳимоялаш керак… Асраш, авайлаш керак… У Аждодлардан қолган буюк мерос… Омонат..

Юртимиз гўзалликка, манзарага бой. Табиати баҳаво, тоза, мусаффо… Аммо шоир айтганидек, биз уни  нафақат гўзаллиги, мафтункорлиги учун эмас, тикону хас билан, қишу баҳори билан ўзимизники эканлиги учун севамиз!