создание топика, блога, фотосета или ссылки

Рейтинг
+75.64
avatar

"Бобурнома" да тарихий шахслар

Подробнее ↓

Ahli jahondin yaxshilig‘...

Поэзия и литература
Yurtimizda buyuk mutafakkir ajdodlarimizning ma’naviy, ilmiy-ijodiy merosini о‘rganish, yosh avlodga ularning beqiyos faoliyatini singdirish, hurmat-ehtirom bilan ulug‘lash hamda asrab-avaylashga alohida e’tibor qaratilgan. Ana shunday amaliy tadbirlar sirasida ajdodlarimiz tavallud ayyomiga bag‘ishlangan bayram kechalarining tashkil etilishi g‘oyat ahamiyatlidir.

О‘zbekiston davlat san’at va madaniyat institutida bu kabi tadbirlar an’anaviy tarzda muntazam о‘tkazilib kelinmoqda. Xususan, 14 fevral kuni institutning О‘quv teatri binosida Zahriddin Muhammad Bobur tavalludining 534 yilligiga bag‘ishlangan “Ahli jahondin yaxshilig‘...” ma’naviy-ma’rifiy, adabiy-badiiy tadbir

“Boburnoma”da Alisher Navoiy tasviri

Поэзия и литература
 
XVI-XIX asrning birinchi yarmi o’zbek adabiyotining keng tahlili va talqinini taqazo etadigan ulkan ma’naviy merosimizdir. Uni qanchalik chuqur o’rgansak, ajdodlarimiz orzusidagi yuksak ma’naviyat va ruhiy kamolotga shunchalik yaqinlashib boraveramiz. Undagi  umumbashariy mazmun va g’oyalar

Болалар мусиқа ва санъат мактаблари

"Бобурнома" да тарихий шахслар
Поэзия и литература


“Барчамизга аёнки, куй-қўшиққа, санъатга муҳаббат, мусиқа маданияти халқимизда болаликдан бошлаб, оила шароитида шаклланади. Уйида дутор, доира ёки бошқа чолғу асбоби бўлмаган, мусиқанинг ҳаётбахш таъсирини ўз ҳаётида сезмасдан яшайдиган одамни бизнинг юртимизда топиш қийин, десак, муболаға бўлмайди.
Энг муҳими, бугунги кунда мусиқа санъати навқирон авлодимизнинг юксак маънавият руҳида камол топишида бошқа санъат турларига қараганда кўпроқ ва кучлироқ таъсир кўрсатмоқда”.
И. Каримов.
“Юксак маънавият – енгилмас куч” китобидан.
 

Ҳазрат Алишер Навоий “Маҳбуб ул қулуб” асарида созанда ва қўшиқчиларга хусусида тўхталар эканлар, уларга шундай юксак баҳо берадилар: “Мутриби тарабафзо, муғаннийи ғамзудо — икаласига дарду ҳол аҳли жон қилурлар фидо. Улки кўргузгай мулойим таронау нағам, агар эшитгувчининг ҳаёти нақди анга фидо бўлса не ғам. Кўнгул қуввати—хушнавоздин, руҳ қути — хушовоздин”.
Албатта, мусиқа ва санъат аҳлини маҳоратини бундан ортиқ ва оддий изоҳлашнинг иложи йўқ.
Барчага аёнки, бирон кунимизни мусиқа ва қўшиқсиз тасаввур қилиб бўлмайди. Айниқса, инсоннинг маънавий камолотида, унинг руҳан покланишида мумтоз мусиқа санъатининг ўрнини ҳеч нарса боса олмайди. Асрлар давомида шаклланиб, сайқал топган халқимиз маънавий ҳаётининг муҳим бир қисмига айланган мумтоз ашулалар, мусиқаларни даврлардан даврларга дил тўрида сақлаб элтгувчи ва муносиб авлодларга етказгувчи ҳофизларнинг ижоди эзгуликка йўғрилганлиги туфайли ҳамиша эътиборга, эътирофга лойиқ. Устоз санъаткорларнинг ижодий меросини ўрганиб, уни янада кенг тарғиб этиш, ёш авлод қалбига сингдириш эса маъсулиятли ва шарафли вазифадир. Яъни миллий мусиқа санъатининг тараққий эттиришнинг ягона йўлидир. Шу билан бирга, умуминсоний қадриятларга айланган жаҳон мумтоз мусиқа санъати ҳам барча халқлар учун бирдай қадрли. Зеро, мусиқа санъати қалб торлари ила англанади, тушунилади, ҳис этилади. Аксарият ҳолларда улар таржимага ва изоҳга муҳтож эмас.

Илоҳий гўзаллик тантанасида

"Бобурнома" да тарихий шахслар
Поэзия и литература


Ҳазрат Алишер Навоийнинг “Эл нетиб топгай мениким, Мен ўзимни топмасам”, деган нақли ижод аҳли учун шиор бўлмоғи керак. Мусаввир Акмал Нурнинг ижодий фаолияти, бетакрор изланишлари билан танишганингизда бунга гувоҳ бўласиз. Мусаввир олис ўтмишдан, табиат манзараларидан, қишлоқ кўчаларидан, эртак-афсоналардан, инсонлар қалбидан, муносабатлардан, қолаверса бутун оламдан ўзлигини қидирар экан, борлиқни юракдан ҳис этиб, унинг моҳиятини англаб етади ва англанган ҳақиқатларнинг рангин тасвирларини сизга тақдим этади. Мана шу Акмал Нурнинг ўзлигидир. Мусаввир мўйқаламининг сеҳри, гўзал сўзи ва ўзидир. Айрим асарларининг “Ўзимга йўл”, “Муҳаббат водийси” деб аталиши фикримизга далилдир.
Мусаввир ижодида маънавий гўзаллик, комилликка интилиш миллий бўёқлар ҳамоҳанглигида ўз ифодасини топган. Фалсафий мазмун ва шоирона лирик оҳанг, рамз ва тимсоллар, маъжоз, шарқона идрок ва мафтункор сирлилик мусаввир ўзлигининг қирраларидир.

Ғурур ва фидойилик тимсоллари

"Бобурнома" да тарихий шахслар
Поэзия и литература


Юртимизнинг шаҳар ва қишлоқлари муҳташам майдонлари, сокин хиёбонлари, равон  кўчалари, сўлим боғлари билан тобора кўркамлашиб бормоқда. Манзарали дарахтлар, тароватли гуллар билан безанмоқда, мунаққаш фавворалар эпкинларида камалаклар жилоланади. Бу гўзалликка уйғун маҳобатли ҳайкаллар салобати юртдошларимиз ғурурини юксалтирмоқда. Ҳиёбонлар қад ростлаётган бу ҳайкаллар аслида қалбларнинг тўридан жой олмоқда, қалбларда юксалиб бормоқда.
Мустақиллик йилларида ўзбек ҳайкалтарошлик санъати янги тараққиёт босқичига қадам қўйди. Сиймолар, мавзулар, тарихлар талқини янгича, тўғрироғи ўзининг аслида намоён  бўлди. Миллий тарихимиз ҳайкалтарошлар, меъморлар учун туганмас илҳом манбаига айланди. Юртбошимиз санъат аҳлини қўллаб-қувватлаб, ижодий ишларга катта рағбат кўрсатди. Натижада ўтган қисқа давр мобайнида ҳайкалтарошлик санъатида миллий руҳ билан йўғрилган бетакрор ҳайкаллар, улуғвор меъморий обидалар бунёд этилди.      
 

Амударё бўйларида..

"Бобурнома" да тарихий шахслар
Поэзия и литература


Ўзбекистон Бадиий академиясининг аъзоси, Бердақ номидаги Қорақалпоғистон Давлат мукофоти соҳиби Жўлдасбек Қуттимуратовнинг ўнлаб асарлари И. Савицкий номидаги Нукус Санъат музейида, шунингдек, ижод намуналари МДҲ давлатлари, АҚШ, Франция, Голландия, Бельгия, Швеция, Греция каби шаҳарлардаги дунёга машҳур музейларда сақланмоқда.
Ҳайкалтарош сифатида элга танилган Ж. Қуттимуратов рассом, реставратор бўлиб ишлаган, амалий санъат, халқ оғзаки ижоди, миллий урф–одатлар ва анъаналарнинг билимдони, энг асосийси, нафис қалб эгаси.

Буюк саркарда ва шоир

"Бобурнома" да тарихий шахслар
Поэзия и литература
 

 Заҳириддин Муҳаммад Бобур Ўрта аср Шарқ маданияти, адабиёти ва шеъриятида ўзига хос ўрин эгаллаган адиб, шоир, олим бўлиш билан бирга йирик давлат арбоби ва саркарда ҳамдир. Бобур кенг дунёқараши ва мукаммал ақл-заковати билан Ҳиндистонда Бобурийлар сулоласига асос солиб, бу мамлакат тарихида давлат арбоби сифатида номи қолган бўлса, сержило ўзбек тилида ёзилган «Бобурнома» асари билан жаҳоннинг машҳур тарихнавис олимлари қаторидан ҳам жой олди. Унинг нафис ғазал ва рубоийлари туркий шеъриятининг энг нодир дурдоналари бўлиб, «Мубаййин» («Баён этилган»), «Хатги Бобурий», «Ҳарб иши», Аруз ҳақидаги рисолалари эса ислом қонуншунослиги, шеърият ва тил назарияси соҳаларига муносиб ҳисса бўлиб қўшилди.

,,Mening bobom va buvim-mahalla faxriysi"

"Бобурнома" да тарихий шахслар


 
 
 
       
                        Buxoro  shahar
XTMFMT  va  TEBga  qarashli
20 – umumiy   o’rta  ta’lim  makta-
bining  9“V”-sinf  o’quvchisi
Safarova  Muslimaning  “Mening
bobom  va  buvim – mahallamiz
faxri” mavzusida  yozgan  inshosi.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Insho
Mening  bobom  va  buvim – mahallamiz 
  faxri
Reja:
1.  Keksalik – donolik .
2.  Bobom  va  buvim – mahalla   faxri.
3.  Keksalarni  e’zozlang.
 
Odatda,  otani  padari  buzrukvor,  onani  esa  mehribon  volida  deymiz. Chunki  har  bir  inson  uchun  otadan  ulug’  va  qadrdon,  onadan  mehribon  va  yaqin  kishi  yo’q.  Haqiqatan  ham,  ona – ota  buyuk  zotlardir. Ular  siz  bilan  bizni  dunyoga  keltirib,  ko’z  qorachig’idek  asrab – avaylab  voyaga  yetkazibgina  qolmasdan,  hamma  vaqt  quyosh  yanglig’  hayotimizga  nur  sochib  turadilar,  bamisoli  oy kabi  yo’limizni  oydin  qiladilar.  Shu   boisdan  ham,  eng  go’zal  dostonlar,  eng  yaxshi  qo’shiqlar,  eng  yoqimli  kuylarning  ana  shu  ulug’  zotlarga  bag’ishlangani   bejiz  emas.
Darhaqiqat,  keksalar  juda  dono  bo’lishadi.  Chunki  ular  o’z  umrlari  davomida  ko’p  narsalarni  ko’rib – bilib, kerakli  xulosalar  chiqaradilar.
Xalqimiz  keksalarni  e’zozlab:  “Qarisi  bor  uyning – parisi  bor”  “Qari  bilganni – pari  bilmas”  maqollarini  yaratgan. Bu  maqollarda  chuqur  ma’no  bor:
“Qariyalar  bor  uy  fayzli  bo’ladi, chunki  ular  yoshlarga  yo’l – yoriq  ko’rsatib,  to’g’ri  yo’lga  boshlaydilar. Ularning  ibratlari  va  nasihatlariga  amal  qilsak  xonadonimiz  nurga  to’ladi.  Shunday  ma’no  mujassam  bu  maqollarda.  Otaxon  shoirimiz  Quddus  Muhammadiy   “Aziz  bobom”   she’rida  keksalarni:
Bir  aziz  bobom  bor  dunyoda  tanho,
Xushsur’at   xushqomat,  muloyim,  dono.
Ko’nglining  kengligi  yer,  kurra,  osmon.
Ko’zlari  nuroniy  oynayi  jahon.
deb  e’zozlaganlar.
Mening  bobom  va  buvim  mahallamiz  faxri  hisoblanadilar. Bobom  Bozorov  Safar  II jahon  urushida  qatnashib,  jasorat  ko’rsatganliklari  uchun  “ Jasorat”  medali  bilan  taqdirlanganlar.  Buvim  Bozorova  Robiya  juda  pazanda,  qo’ligul  tikuvchi  va  shifokor  edilar.  9 nafar  bolani  qiynalib  bo’lsa  ham, oq  yuvib,  oq  tarab  katta  qildilar.  Har  yili  9-may  kuni  9  nafar  farzandlari  yig’ilib,  bobom  va  buvim  xotirasiga  halim  yoki  osh  tarqatadilar.  Ularning  ikkalasi  ham  mahallaning  faxri  edilar.  Hozir  qishlog’imizdagi  barcha  odamlar  meni  rahmatli  Safar  otaning  nabirasi  deyishadi.  Men  bobom  va  buvimni  juda  sog’inaman. Ularning  qonlari  mening  tomirlarimda  oqyapti.  Men  ularga  o’xshab  Vatanimga  munosib  farzand  bo’laman.
Do’stlar!  O’z  bobo  va  buvilaringiznigina  emas,  barcha  keksalarni  avaylang,  asrang  va  e’zozlang.  Ular  sizlar  uchun,  bizlar  uchun  yashamoqda.  Ularni  xotirlang  va  qadrlang.  Har  daqiqa  ularni  eslang,  duosini  oling.  Ular  bugun bor,  ertaga  esa  yo’q.  Shuning  uchun  ham  biz  keksalarni  doim  e’zozlashimiz  lozim.  Shu  munosabat  bilan  Prezidentimiz  2015 – yilni  “Keksalarni  e’zozlash  yili”  deb  e’lon  qildilar.

,,Mening bobom va buvim-mahalla faxriysi"

"Бобурнома" да тарихий шахслар


        ,,Mening bobom va buvim-mahalla faxriysi"
Shu ulug' vatanda azizdir inson                                       REJA:
I. Kirish
a)Eng buyuk davlat
II. Asosiy qism 
a)Qari bilganni pari bilmas
b)Yurtimizdagi  havasli insonlar
3)Xulosa
                  Har bir inson dunyoga kelar ekan,hayot deb atalmish sinovni boshidan  o'tkazadi.Inson mana shu sinov mobaynida  bolalik,yoshlik va keksalikni birin-ketin bosib o'tadi.Har bir inson hayotni o'zining qarashlari bilan ko'radi.Mana shu umrini ham shu qarashlar bilan o'tkazadi.Zero,bobokalonlarimiz aytganlaridek,bu dunyo kengga keng,torga tordir.           
 Har bir insonning hayotga bo'lgan qarashlari bolalikdan boshlanadi.Bobolarning har bir tilaklari ezgu bo'ladi.Shuning uchun ham ular hayotni go'zal ko'rishadi.Balog'at yoshiga  yetganlarida esa hayotga bo'lgan qarashlari o'zgaradi.   Endi ular hayotda yashash uchun  kurashish kerakligini bilib olishadi.Yoshliklarida esa oilalarini barpo etishadi.Go'yo yangi oila ularning orzulariga qanot bo'ladiganday.Ammo,har narsadan ham ota-ona ulug'ligini bilishmaydi.  Mana, inson keksalik yoshiga ham yetib keldi.,,Keksayganda inson yosh bolaga o'xshab qoladi",-deb aytishadi.Aslida bunday emas .Keksayganlarida ular beg'ubor bolaliklarini,kuch-quvvatga to'lib,har bir ishni sabrsizlik bilan bajaradigan balog'at  yoshlarini,yangi oila quraman, mana shu oilani boqaman,- deb shijoat bilan yurgan yoshliklarini eslab,shirin xayol surishadi.Keksayib qolganlarini tan olishmaydi.Tan olishsa-da,o'limga yuz burmaydilar.Farzandlari nabiralariga o'zlarining dono maslahatlarini berishdan charchamaydilar.
“Qari bilganni pari bilmas”.Oddiygina mana shu so'z necha asrlardan bizgacha yetib keldi.Bu so'zning tub mohiyatini qanchadan-qancha testlar,savollar bilan olimlar o'rganmoqchi bo'ldilar.Ularning fikricha, axir yoshlar keksalardan  ko'ra ko'proq narsalar bilishadi.Keksalarning xotiralari yoshlarnikidan ko'ra sustroq,-deyishadi.Ammo,bu fikrlar xato edi.Chunki ,keksalarimiz biz o'qimoqchi bo'lgan hayot kitobini allaqachon o'qib bo'lishgan.Hayotning o'nqir-cho’nqirlarini bilishadi.Biz yecholmay qolgan savollarga ular hayotiy tajribalari bilan javob berishmoqda.Axir ular bizdan ko'ra ko'proq ko'ylak yirtganlar.                                                                                                          Dunyoda eng yumshoq narsa nima?-deb mendan so'rashsa,men hech ikkilanmay:ona mehri,-deb aytgan bo'lardim.Agarda mendan, dunyodagi eng qattiq narsa nima?-deb so'rashsa, bunga javoban :ota qahri, -deb aytardim. Chunki, ona mehrining tafti, hattoki barcha narsalarni eritib yuborishi mumkin.Agarda ota qahr-g'azabga to'lsa, butun olamni zulmat qoplaydi.Qahraton g'azab dunyoni muzga aylantiradi.Shuning uchun ham insonlar orasida,,Ota rozi-xudo rozi", ,,Jannat onalar oyog'i ostida" degan iboratli so'zlar yuradi. Har bir inson ota-onasini hurmat qilishi, ularga mehr ko'rsatishi kerak.Ana shu ota-ona siz-u bizning bobo-yu buvimiz bo'lishi mumkin. Shunday emasmi ?  Har bir inson volidayi muharramasi bo'lmish -onasini, padari buzrukvori bo'lmish -otasini doimo e'zozlasin. Ularning qarg'ishini emas,duolarini olsin. Ularga munosib farzand bo'lsin. O'zining farzandlik burchini unutmasin.Ularning maslahatlariga amal qilsin.Zero,har bir inson biror ishni boshlashdan oldin ota-onasidan oq-fotiha oladi.Shundagina ishi omadli va barakali bo'ladi.Otasining maslahatiga amal qilgan o'g'il hеch qachon boshqalardan kam bo'lmaydi.Aytishadi-ku...,,Otalar so'zi-aqlning ko'zi"-deb.                                                                                                                                 Payg'ambarimizning ham ota-onani e'zozlash to'g'risida hadislari bor. Men bobom aytib bergan bir hadisni sizga bayon qilmoqchiman.                                                                       Bir inson payg'ambarimiz oldlariga kelib, “Qaniydi men jannatda payg'ambarimizga qo'shni bo'lsam”, -deb aytibdi. Shunda payg'ambarimiz ollohdan so'rabdilar:
-Mening jannatdagi qo'shnim kim?
Shunda ollohdan vahiy keldi.
-Falon joyda, falon kishi bo'ladi.
Shunda u kishi aytilgan joyga borsalar, bir kambag'al yigit bor ekan. Kambag'al yigit mehmonlarni ichkariga taklif qildi. Ularga taom, shirinlik qo'yib, mehmonlar, meni aybga buyurmaysizlar, meni qiladigan ishlarim bor edi,-deb narigi xonaga qarasalar, ichkarida yuqoriga osilgan katta savatda bir kampir turgan ekan. Yigit savatni ohista pasga tushurib, kampirni ovqatlantirib, to'shakni yagilab, yana savatga solib qo'ydi. U yigitning onasi edi. Ona o'g'lini duo qildi:Ey olloh, sen o'g'limni jannatda payg'ambarga qo'shni qilgin,-deb.Shunda payg'ambarimiz tushundilar.Har bir inson ota-onasini e'zozlashi kerak ekan.Biz hozir  XXI asr farzandimiz.Har birimiz mustaqil va ozod yurtda yashayapmiz.Ammo,har doim ham shunday bo'lganmi?1941-yildan boshlanib,hammani o'z domiga tortgan  ikkinchi jahon urushi paytlarida bizlar erkin yasha olarmidik?Mening bobom ana shu qonli urushda qatnashganlar.Bizning yurtimiz uchun,bugungi hayotimiz uchun bobom o'z oyoqlaridan ajralganlar.Nafaqat mening bobom urushda jabr chekkanlar,balki,necha-necha bolalarning bobolari urushda qatnashib, aksariyat odamlar tirik qaytib kelishgan.Ko'pchilik insonlar jang maydonida yurti uchun fido bo'lgan.Xayriyat, mening bobom baxtimga tirik qaytdilar.U kishi har yili turli-xil ordenlar oladilar.Hozirda o'sha davrni eslasalar, ko'zlariga yosh oladilar.Bobom -mahallamizning faxrli insoni.U kishini barcha hurmat qiladi.Hozirda yurtboshimiz tashabbuslari bilan 2015-yil ,,Keksalarni e'zozlash yili"-deb e'lon qilindi.Barcha viloyatlarda yangidan-yangi,barcha sharoitlarga ega,,Qariyalar uyi«qurib topshirildi.Barcha keksa otaxon-u onaxonlarimizga dam olish maskanlariga yo'llanmalar berilmoqda.Biz keksalarga cheksiz hurmatda bo'lyapmiz.Ammo,hamma hamkeksalarni shunday e'zozlayaptimi?Qariyalar uyidagi keksalar soni yildan-yilga ko'paymoqda.Yo'q,hamma ham o'zining ota-onalarini,,Qariyalar uyi»ga etib qo'yavermaydi.Shunchaki ba'zi bir insonlar bor.Ulargina bunday tubanlikka borishlari mumkin.Yurtboshimiz tashabbuslari bilan mahallalarda,,Ota — onalar uyi«tashkil etildi.Uyerda hayotning o'nqir-cho'nqirlarini ko'rgan keksa otaxon-u onaxonlarimiz bizga hayotiy tajribalaridan maslahatlar berishadi.Ular ichida mening buvim ham bor.Buvim,, Ota-onalar uyi»ning raisi bo'lib,barcha yoshlardan o'zlarining dono maslahatlarini ayamaydilar.                
Xullas,bir so'z bilan aytganda, bobom va buvimning mahalladagi o'rinlari katta.Ularni barcha hurmat qiladi.Keksa otaxon-u onaxonlarimiz bizning baxtimiz.Ularni doimo e'zozlaylik.
 
20-umumiy o’rta-ta’lim maktabi
8-E sinf o’quvchisi
Akramov Samoyiddin

“Mening buvim-mening mahallam faxri”

"Бобурнома" да тарихий шахслар


“Mening buvim-mening mahallam faxri”
Reja:
1.      O’zlikni anglash millatni tanishdir.
2.      Mahallamiz tarixi.
3.      Tinchlik qadrin buvimdan bildim.
4.      Qarisi bor uyning parisi bor.
 
Hayotga bir bora keladi inson,
Yaxshi bog’ yaratur, dog’laydi yomon.
Qadr-qimmat, imon, or-muqaddas tuyg’u,
Siz mening faxrimsiz-aziz buvijon
D.Ergasheva
 
Qirg’iz xalqining buyuk farzandi Chingiz Aytmatovning “asrga tatugilik kun” romani butun jahon adabiyotida o’zlikni anglash, ota-bobolarining bebaho qadriyatlarini kelgusi avlodga yetkazish g’oyalari tarannum etilgan o’lmas durdona asar sifatida kitobxonlar qalbidan joy olgan. Bu asarni o’qiy boshlagan biror kitobxon yo’qki, shekka ovul-qishloqda sheksiz cho’lu biyobonlar ortida “o’zlik” tushunchasi sari sho’ng’iy boshlaydi. Tuyaga bor-butini ortib, tirikligi noma’lum bo’lib, izsiz yo’qolgan o’gli-jigarbandini bir bora ko’rish uchun yo’lga chiqqan yuragi pora Ona farzandini manqurtga aylanganini ko’rib aqldan ozadi. Uni o’zini tanishi,kim ekanini anglashini istaydi. Lekin o’gil allaqachon manqurtga aylanib, insoniylikdan chiqib, qo’lga o’rgatilgan maxluq bo’lib qolganidan, o’z onasini tanimay, uni o’ldiradi.
Asarda keltirilgan hikoya yozuvchining “yeti avlodini bilmagan, tanimagan inson chin inson emasdir”, degan g’oyasi ifodalaydi.
Mening buvim Achaxon momo hozir 95 yoshdalar. Tumanimizdagi Iskovot qishlog’ida dunyoga kelganlar. Yalang’och qishlog’ida (hozirgi Navro’zobod) 1945 yillarda kelib qolganlar. U vaqtda biz yashayotgan qishloqda keng yalanglik bo’lib, harbiy xo’jalik tashkil qilingan. Aholi bo’lmay, faqat urush harbiylariga ozuqa, meva-cheva, go’sht-sut yetkazadigan ombor bo’lganligi uchun “yalang’och” deb yuritilgan. Mustaqillik yillaridan so’ng qishlog’imiz obod bo’lgan, qishlog’imizga keng e’tibor qaratilgan. 2000 yili “Navro’zobod” nomi bilan yuritilgan.
Ma’lumotlarga qaraganda II-jahon urushi yillarida 1 million 400 ming o’zbek yigiti jangga safarbar qilingan. Bundan ko’rinadiki, yurtimizdagi barcha og’ir mehnat, zavodlardagi ish yuritish ayollarga qolib ketgan. Buvim ham o’sha ayollar qatori qo’riq yerlarni o’zlashtirish, adirlarga suv chiqarib ekin ekish, hosil yig’ish ishlarini belni mahkam bog’lab bajarganlar.
Mening buvim front ortida mehnat qilgan qahamonlardan. 20-23 yashar qizaloqlik davrlarida Andijonning bo’z tumaniga ishchilar safarbar qilingan ekan. Necha-necha yosh qizlar yigitlar frontga ketgani uchun uzatilmay, mehnatda qolib ketgan ekan. Qizlar yalangayoq holida och-nahor, “faqat tinchlik uchun” shiori ostida ertayu-kech mehnat qilishar ekan. Yegulik non yo’q, qizil lavlagi yeb qorin toydirgan ekan.
Keyinchalik, urush tugagandan so’ng buvim turmushga chiqib, biz yashayotgan yerlarga kelib qolgan ekanlar. Olti nafar o’gay farzandini o’z bolalaridek parvarish qilib, yana 4 qiz, 4 o’gil farzand ko’rgan ekanlar. Buvimkning 90 dan ortiq nabiralari, 40 ta chevaralari bor. Hammamiz bir jon, bir tan bo’lib ahil bir oila bo’lib yashaymiz. Bu ahillik zamirida buvim bergan tinchlik qadri saboqlari, shukronalik, imon, sadoqat, birovning haqqidan qo’rqish, mehr kabi eng oliy qadriyatlarimiz yotadi.
Har gal buvim bilan dildan suhbat qurar ekanmiz, bolam, urushning nomi o’chsin, u qora kunlarni ortda qolgani hikoya bo’lib qolsin, bunday go’zal, faravon hayotga faqat shukronalik qilish kerak, degan o’gitlarini qulog’imga olganman.
Bizning qishlog’imizda yoshi ulug’ keksa onaxonlarimiz ko’p, Norposhsha buvi bilan tengqurman deydilar. Har kuni erta tongda buvim ro’mollarini tog’rilab, yo’lga otlangudek bo’ladilar. “Norposhshani ko’rib chiqay”-deya qo’llariga sut-qatiq omoqchi bo’ladilar. ‘buvi, o’zingiz ham keksayib qoldingiz, charchaysiz”-desak, “bolam, gap narsada emas, biz hayotimizni eng qora kunlarini birga totganmiz, mehr ko’zda, mendan keyin ham bir-biringizga oqibatli, mehribon, borishli-kelishli bo’linglar”-deya nasihat qiladilar.
Halollik, poklik, to’g’riso’zlik-mening buvimning asosiy shiorlaridir. Agar buvim biror yoqqa mehmonga ketsalar, uylarimiz go’yo huvillab, kimsasiz cho’lga o’xshab qoladi. Xalqimizda “qarisi bor uyning parisi bor” degan gap bor. Buvim uyimizning ko’rki, salobati, dasturxonimizning barakasi, ham tarbiyachi, ham duogo’y insondirlar. Ular bir avlodni bir dasturxonda to’plab turgan davlat boshqaruvchisi yanglig’ hammamizni birlikka va mehr oqibatga chorlab turuvchi quyosh misolidir.
 
Buvim-mening faxrim, ko’nglim obodligi,
Yo’llarimda yo’lboshlovchim, hayot muallimimdir.
Baxtimga buvijonim sog’-omon bo’lsinlar,
                       ***
O’zbek momolari-farishta misol,
Beshigida millat ongin allalar.
Ular to’rga yarashur, ko’rmasin zamol,
Shunda yurtim faravon, baxtiyor bo’lar.
                                             D.Ergasheva

 

Нажми Соний

"Бобурнома" да тарихий шахслар

НАЖМИ СОНИЙ (асл исми Ёраҳмад Исфаҳоний) – Сафавийлар давлати бош вазири, лашкарбошиси. Нажми Соний, яъни иккинчи Нажм лақаби Нажм Заргар исмли вазир вафотидан сўнг унинг ўрнини эгаллагани учун берилган. У ниҳоятда ақл-фаросатли, билимдон, шоҳнинг девон ишларини бошқариш ва ҳисоб-китоб қилишда тенгсиз шахс саналган. Кўли Малик жангидан сўнг Бобурнинг Ҳисори Шодмонга чекингани хабаридан сўнг Нажми Соний Мовароуннаҳрни фатҳ этишни осон вазифа санаб  Исмоил Сафавийдан рухсат сўраган. Исмоил Сафавий унинг олдига Бобурга ёрдам бериш вазифасини қўйган. Термиз кечуви орқали Амударёдан ўтган Нажми Соний Ғиёсиддин Муҳаммад исмли амирини Бобур ҳузурига жўнатиб, шайбонийларга қарши бирга жанг қилишни таклиф қилади. 1512 й. куз фасли ўртасида Бобур ва Нажми Соний Чакчак довонида учрашиб сочқи сочиш ва пешкаш тортиш каби шартлар бажарилади. Темурий подшоҳ ва Сафавий вазир ўртасидаги учрашувда такаббурлик билан иш тутиб ўзини Бобурдан юқори қўяди. Бобурнинг ёрдамчи куч билан келаётганини эшитган Хузор қалъаси ҳокими Фўлод Султон қарши курашишга кучи етмаслигини ҳисобга олиб сулҳ тузишга мажбур бўлади. Қалъа дарвозалари очилиши билан ўртадаги нажми Соний сулҳни бузиб, Фўлод Султонни ҳибсга олади ва бир қанча юзбоши ва навкарларни ўлимга буюради. Шундан сўнг Қарши шаҳрини қамал қилади. Шаҳар ҳокими Шайхим Мирзо мудофаа урушига киришади, аммо бир неча кундан сўнг Сафавийлар шаҳарни эгаллайди ва қатли ом ўтказиш тўғрисида буйруқ беради. Ғиёсиддин Муҳаммад ва бошқа аёнларнинг бегуноҳ одамларнинг қонидан кечиш ҳақидаги арзларини Нажми Соний қабул қилмайди. Бу қатли омда ўн беш мингга яқин инсон (шоир Биноий ҳам ўшанда ҳалок бўлган) ҳаётдан кўз юмган.


Шундан сўнг иттифоқчилар Бухоро томон юриш қилади. Муҳаммад Темур Султон бошлиқ шайбонийлар Ғиждувон қалъасига жойлашиб мустаҳкам ҳимоя йўлига ўтади. Сафавий амирлар қиш яқинлашгани ва озиқ-овқат заҳираси камлиги учун қамални тўхтатишни таклиф қилсада Нажми Соний қулоқ солмайди. Шунда Бобур Қарши ва Хузорда қишлашни таклиф қилади. Нажми Соний кўчишни яна бир кунга орқага суради. Бу эса сафавий амирларнинг норозилигига олиб келади. Эртаси куни эса Бухорода турган Жонибек Султон ва Убайдуллоҳ Султон катта ёрдамчи кучбилан етиб келиб, бирлашган шайбонийлар жангга отланади. Ўзига бино қўйган ва димоғдор Нажми Соний душманининг кучига етарлича баҳо бермайди. Ўзи марказда ўрнашгани ҳолда  ҳатто Бобурни ҳам четга чиқариб, уни қайси қанотда заифлик юз берса ёрдамга боришини тайинлайди. Жанг бошланганидан сўнг норози амирлар жанг майдонини ташлаб қочадилар. Мағлубият аниқ эканини кўрган Нажми Соний ўзи ҳам қочишга тушади. Аммо Убайдуллоҳ Султон одамлари уни қувиб етиб асир оладилар ва буйруққа биноан қатл этилади. (қ. Ғиждувон жанги).  


“Б.”да Нажми Сонийнинг золимлиги ва у  Султон Ҳусайннинг ўғли Суҳроб Мирзони Астрободда азоб билан ўлдиргани қайд этилган (166б).


С. Ж.


 

“Бобурнома” да Амир Темур сиймоси

"Бобурнома" да тарихий шахслар
Поэзия и литература

“Бобурнома” да Амир Темур сиймоси


Заҳириддин Муҳаммад Бобур (1483-1530) ўзининг шоҳ асари “Бобурнома” да улуғ бобокалони Амир Темур ва темурийлар тўғрисида жуда кўп нодир маълумотларни ёзиб қолдирган. Бобур аввало ўзининг соҳибқирон авлодидан экани ва насабини отаси вафоти воқеасидан сўнг шундай санаб ўтган: “секкиз юз олтмишда Самарқандта эди. Султон Абусаъид Мирзонинг тўртинчи ўғли эди. Султон Абусаъид Мирзо Султон Муҳаммад Мирзонинг ўғли эди. Султон Муҳаммад Мирзо Мироншоҳ Мирзонинг ўғли эди. Мироншоҳ Мирзо Темурбекнинг учинчи ўғли эди”.



Отаси вафотидан сўнг тож-тахт машмашаларига бош қўшган Бобур Амир Темур салтанати пойтахти Самарқанд учун кураш бошлайди. Нафақат Мовароуннаҳр, балки ер юзининг энг гўзал шаҳарларидан бири саналган Самарқанд Бобурда жуда катта таассурот қолдирган. Бобур Амир Темур бунёд этган олий иморатлар, шаҳар ичи ва атрофидаги чорбоғларни кўриб ҳайратга тушган. “Рубъи маскунда Самарқандча латиф шаҳар камроқдур”, деб таърифлайди ва Амир Темур Самарқандни пойтахт этиб тайинлаганидан сўнг унинг нақадар юксак мавқега эришгани,  қўрғон деворларининг ўта мустаҳкамлигини зикр қилган. Самарқанд аркида бунёд этилган тўрт қаватли Кўксарой, Оҳанин дарвозаси ёнидаги улкан жомъе масжид, мақбара ва мадрасаларни таърифлайди.



Бобур улуғ бобокалонининг она юрти Кеш ҳақида тўхталганида, соҳибқироннинг зоди-буди Кешдан бўлгани учун аввал уни пойтахт қилиш учун кўп саъй-ҳаракатлари қилгани, у ерда ҳам олий иморатлар қурдирганини, жаҳонгир Мирзо ва баъзи авлодари учун мақбара солдирганини, аммо кейинроқ пойтахт учун Самарқандни ихтиёр қилганини ёзади.


Бобур темурийлар салтанати тарихи ва шажараси, тахт учун курашлардаги воқеаларга тўхталар экан, Амир Темур Самарқанд тахтини тўнғич ўғли Жаҳонгир Мирзо (1356-1376)га бергани, аммо тахт ворисининг бевақт ўлими сабаб унинг ўғли, яъни Амир Темурнинг набираси Муҳаммад Султонга васият қилганин ҳам келтириб ўтган. Афсусуки, отаси вафотидан сўннг туғилган Муҳаммад Султон(1376-1404) бобосидан ҳам аввал бу оламни тарк этган. Бу ўринда Бобур темурийзодалар орасидаги тахт учун бошланган можаро сабабларидан бирини келтирмоқда.


Самарқанд ва Андижон тахтидан айрилган ёш Бобур маълум муддат Ўратепанинг Даҳкат деган жойида кун кечиради. Бобур Даҳкат оқсоқолларидан бирининг бир юз ўн бир ёшли онаси билан суҳбатлашгани, бу кекса онахоннинг қариндошларидан бири Амир Темурга черикликка кириб, Ҳиндистонга борганини гапириб бергани Бобурнинг Ҳиндистон ҳақидаги тасаввурларни янада бойитган. Ажаб эмас, айнан ўшанда Бобур қачонлардир Ҳиндистонга боришни аҳд қилган бўлса!


Амир Темур салтанатини сақлаб қолишга жон-жаҳди билан интилган Бобур яқин қариндошларининг ноаҳиллиги ва ноҳамжиҳатлигидан, айниқса, Ҳирот ҳукмдори Султон Ҳусайн Мирзо каби “Темурбек ўрунуға ўлтурғон улуғ подшоҳ” (Бобур ибораси) нинг бепарволигидан Мовароуннаҳрни сақлаб қололмайди. Энди Бобур Амударёдан ўтиб, ҳақли равишда Кобул тахтига даъвогар бўлади. Бобурнинг бобоси Султон Абусаъид Мирзо Кобул тахтини ўғли Умаршайх Мирзо (1456-1494), яъни Бобурнинг отасига берган, аммо кўп ўтмай ўғлини Кобулдан қайтартириб Фарғонага жўнатади. Бунинг сабаби Амир Темурнинг ўз вақтида Фарғона вилоятини иккинчи ўғли Умаршайх Мирзо (1356-1394) га берганини эслаб, буюк соҳибқиронга тақлид қилган. Эътибор қилинг ҳар иккала Умаршайх Мирзо таваллуди ва вафоти орасида роппа-роса юз йил фарқ бор.


Шундай қилиб, Кобулни фатҳ этган Бобур ўзини подшоҳ нисбасини қабул қилади. “Ушбу тарихқача Темурбекнинг авлодини бовужуди салтанат мирзо дерлар эди, ушбу навбат буюрдумким, мени подшоҳ атагайлар”, деб ёзади Бобур ўзи бу ҳақда.



Бобурнинг бу буйруғини ғарб олимларидан бири “ўғлининг келажагига оқ поёндоз тўшади”, деб таърифлаган. Яъниким, кўп ўтмай подшоҳзода Ҳумоюн таваллуд топган эди.


Кобулда мустаҳкам ўрнашиб олган Бобур энди нигоҳини Ҳиндистон томонга қаратади. Бҳира, Хушоб, Чиноб, Чиниват каби вилоятларга юриш қилган Бобур бу жойларни ўз мулки ҳисоблайди. Деҳли султони Иброҳим Лўдийга элчи жўнатиб қадимий туркка тааллуқ жойларни қайтариб беришни талаб қилади. Қониқарли жавоб ололмаган Бобур 1424 йили Лоҳурни ҳам ўз давлати тасарруфига қўшиб олади ва келаси йили охирида Деҳлига юриш қилади. 1526 йили Панипат жангида ғолиб келган Бобур Ҳиндистонни ҳам эгаллайди ва ўз давлати пойтахтини Кобулдан Аграга кўчиради.


Бобур зининг бу ҳарбий юришини тўлиқ баён қилган. Амир Темур Ҳиндистонни фатҳ этганидан сўнг Деҳли ҳукуматини саййидларга топширгани, Султон Алоуддин замонида Лўдийлар тахтни тортиб олгани каби маълумотларни келтирган. Ҳиндистонлик давлат арбоби ва тарихчи К. М. Паниккар “Бобур Деҳли тахтига ҳақли равишда эришгани, негаки унинг томирларида Амир темур қони оқиши” сабаб эканини таъкидлаган.


Юқорида Бобур Самарқандни эгаллаганида Амир темур томонидан барпо этилган боғ-роғлар, олий иморатлар унинг қалбида улкан таассуротлар қолдирганини ёзган эдик. Бобур Кобулни ва Ҳиндистонни фатҳ этганидан сўнг бу ўлкаларда ўнлаб самарқандча чорбоғлар, сарой, кўшк, толор мадраса, масжид ва бошқа иморатлар бунёд эттирган.



Бобур Ҳиндистонда мисли кўрилмаган бунёдкорлик ишларини бошлайди. Амир Темур даврида Самарқандда бир кунда икки юз сангтарош иш қилганини “Зафарнома” да ўқиган Бобур Аграда олти юз саксон киши ва Секри, Баяна, Гвалияр, Дҳолпур ва бошқа шаҳарларда бир кунда тўрт минг тўқсон бир сангтарошни ишга олади.


Хулоса қилиб айтганда,  Бобур ҳар томонлама Амир Темурга ўхшаш ва муносиб бўлишга ҳаракат қилган ва ўз олдига қўйган буюк мақсад – кучли марказийлашган давлат ўрнатишга эришган.


 


Ботирали ЙЎЛДОШЕВ                           


 

Шоҳ Таҳмосп

"Бобурнома" да тарихий шахслар

ТАҲМОСП, Шоҳ ТаҳмоспI (22.02. 1514 (1513 й. март Ҳабиб ус сияр)., Исфаҳон – 14.05. 1576., Қазвин) – Сафавийлар давлати шоҳи. Отаси Шоҳ Исмоил Сафавий. Онаси Шоҳбегихоним (лақаби Тожлихоним). Отаси вафот этганида 10 ёшда бўлган Таҳмосп тахтга ўтирганидан сўнг аввалига вазирлари, вояга етганидан сўнг ўзи мустақил давлатни идора қилган. Ўттиз йилдан ортиқ Усмонли турклар билан уруш олиб борган. Шимол томонда эса муттасил Шайбонийлар билан курашишга мажбур бўлган. Фақат шарқ томондаги Бобурийлар давлати билан яхши қўшничилик, савдо ва дипломатик муносабатларни ўрнатган.


 Бобур 1526 й. Ҳиндистонни фатҳ этганидан сўнг Хожагий Асад бошлиқ элчиларни Сафавийлар саройига жўнатган. Ўз навбатида Сафавийлар томонидан ҳам Сулаймон туркман исмли элси Бобурийлар саройига етиб келиб Таҳмосп номидан мактуб ва совға-саломлар олиб келган (“Б.”, 305а). Бобур Сафавийлар давлати билан чегарадош ҳудудда жойлашган Мўлтон вилоятига ўғли Комрон Мирзони ҳоким этиб тайинлаб, ҳамиша шаҳзода, яъни Таҳмосп билан яхши муносабатда бўлишни насиҳат қилган (“Б.”, 359а).


“Б.” саҳифаларида Таҳмосп тахтга ўтирганидан сўнг Шайбонийлар билан Домғон ва Ҳаргирд навоҳисида бўлган жанглар ҳақида ҳам маълумотлар келтирилган (347аб).


Ярим асрдан кўпроқ тахтда ўтирган Таҳмосп Бобур вафотидан сўнг Ҳумоюн подшоҳ ва Акбар подшоҳ билан ҳам дипломатик муносабатларни сақлаб қолган. Ҳумоюн 1540 й. Ҳиндистонни ташлаб чиққанидан сўнг Шоҳ Таҳмоспдан ёрдам сўраган. Маълум муддат Табризда Шоҳ таҳмосп саройида меҳмон бўлган (“Ҳ.”, 57а-59а) ва берилган ёрдамчи кучлар билан ота тахтини қайтариб олишга муваффақ бўлган.


 Б.Й.

эшикоға

"Бобурнома" да тарихий шахслар

ШАЙХАБДУЛЛО ЭШИКОҒА – Умаршайх Мирзонинг бекларидан бири. Умаршайх Мирзо вафот қилганида Ахсида бўлган ва Султон Мамудхон қалъани қамал қилганида унга қарши мудофаада турган (“Б.”, 17а). Бобур тахтга ўтирганидан сўнг унинг хизматига ўтган. Бобур Самарқанд ва Андижонни қўлдан чиарганида ундан ажралиб кетган (“Б.”, 56б).


Б.Й. 

Шаҳбоз қорлуқ

"Бобурнома" да тарихий шахслар

ШАҲБОЗ ҚОРЛУҚ – Аҳмад Танбал хизматидаги беклардан. Бобур Андижон тахтини қўлдан чиқарган вақтида Шаҳбоз қорлуқ Косонда ҳокимлик қилган. Бобур хон тағойилари билан Фарғонага юриш қилганида Шаҳбоз қорлуқ Навканд қўрғонида бўлган. Бекларнинг оҳиста юрайлик, деган таклифини қабул қилган Бобур, Шаҳбоз қорлуқнинг қочоб қолганини билиб, афсус билан тажрибасизлик қилинганини ёзган (“Б.”, 109б).


Б.Й.

Хитоб

"Бобурнома" да тарихий шахслар

 ‘СУЛТОН МАҲМУД’ – хитоб. Султон Жалолиддин Шарқийнинг катта ўғли. Бобур 1529 й. Курарада уларнинг уйида меҳмон бўлган ва мезбоннинг истаги билан унинг катта ўғлиға Султон Маҳмуд хиотбини қўйган. 


  Б.Й.