топик, блог, фотосет ёки йўналтиргич яратиш

Рейтинг
+46.50
avatar

Таълим ва тараққиёт

Батафсил

“Китоб бизни бирлаштиради”

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Юртбошимиз таъкидлаганларидек, мустақил Ўзбекистонимиз олдида турган энг муҳим вазифаларидан бири баркамол авлодни тарбиялаш ҳисобланади. Бу борада, айниқса болалар адабиёти катта аҳамиятга эга. Болалар адабиёти ёшларни иймон-эътиқодли кишилар сифатида Ватанга муҳаббат, юртимиз билан фаҳрланиш  руҳида тарбиялашда мамлакатимизнинг кудратли қуролидир. Фақат чинакам бадиий асаргина болаларга кучли таъсир кўрсатади. Болалар ёзувчиларнинг энг яхши китоблари ёш авлодни ҳаётга тўғри муносабатда бўлишга  ўргатади, она-диёримизга  садоқат руҳида тарбиялайди, юртимизнинг муносиб фарзандлари бўлишига чақиради.      

Fizika o'qitishda innovatsion usullardan foydalanish

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ TA’LIM VAZIRLIGI
QASHQADARYO  VILOYAT PEDAGOG KADRLARNI QAYTA TAYYORLASH  va  MALAKA OSHIRISH INSTITUTI
 
 
 
TABIIY FANLAR KAFEDRASI .
 
 
Malakaviy ishi
 
Mavzu: Fizika darslarida  ilg’or pedagogik  texnalogiyalarni  qo’llash .
 
  
 
Bajaruvchi: Kasbi  tuman Xalq ta’limi bo’limiga  qarashli
13 — umumiy o’rta ta’lim  maktabining  fizika  fani o’qituvchisi 
Arabova  Zamira .
 
 
 
           Rahbar :              Dilfuza  Qorayeva
 
 
        Taqrizchi :          Karim Xudoyqulov
 
 
 
 
 
 
Mening  eng  katta ishonchim – yosh avloddir .  Zamonaviy  bilimga  ega, odobli, ilmli, ko’rsang havasing keladigan, barkamol  va shijoatli farzandlarimizdir.
        Men o’zimning taqdirimni ham, mamlakatimiz va mustaqilligimizning  taqdirini ham ana shularning qiyofasida  ko’raman .
 
                                               ISLOM KARIMOV .
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mavzu. Fizika darslarida  ilg’or pedagogik  texnalogiyalarni  qo’llash.
 
Reja .
I. Kirish :
Innovatsiya nima ?
II. Asosiy qism :
1.    Interfaol usullar .
2.    Blits.
3.    Bumerang .
4.    Klaster .
5.    Sinkveyn.
6.    Ven dagrammasi .
7.    “  Ikki qismli kundalik  “
8.    “Sport – loto “ o’yini .
9.    “Domino “o’yini .
10.“Insert “ jadval .
     11. Piramida
12.O’yla, izla ,top .
13.Matn yozish .
14.Kubiklar .
III. Xlosa .
 
 
    Innovatsiya  — lotincha  so’z bo’lib, “yangilik kiritaman, tatbiq etaman, o’zgartiraman “ degan ma’nolarni bildiradi .   Keng ma’noda qaraganda  ta’lim tizimidagi  har qanday o’zgarish – bu pedagogik innovatsiyadir. Bu ta’limot  uch yo’nalishni o’z ichiga oladi :
1.    Pedagogik  neologiya  ( yunoncha  neo- yangi va “Logos” – ta’lim –yangilik haqidagi ta’limot ) bunda  pedagogika sohasidagi  yangiliklar o’rganiladi va umumlashtiriladi .
2.    Pedagogik akseologiya  ( yunoncha “Aksioma “- hurmat qilmoq, isbotlanmaydigan ta’limot )  deyilib bunda pedagogik yangiliklar ichidan eng samaralisi tanlab olinadi .
3.    Pedagogik praksologiya ( yunoncha “Proks “ – harakat, “Logos” – ta’lim ,amaliyotga qo’llash haqidagi ta’limot ) deyilib bunda tanlab olingan pedagogik yangiliklar amaliyotda qo’llaniladi .
    O’qituvchiga qo’yiladigan talablar :
-         Innovatsion texnalogiya tushunchasini, uning mazmun mohiyatini bilishi ;
-         Innovatsion texnalogiyalarning ta’lim maqsadini amalgam oshirishdagi o’rni va rolini  bilishi.
-         Innovatsion texnalogiyalarni fanlar bo’yicha qo’llash prinsiplarini  bilishi ,o’quvchilarning mustaqil faoliyatlarini tashkil qilish  va ta’minlash  yo’llarini  bilishi.
-         O’quvchilarning o’z ustida mustaqil ishlash mahoratini oshirish usullarini egallashi .
-         Ko’rgazmali o’qitish usullarini bilishi va egallashi .
Ilg’or pedagogic texnalogiyalarni  qo’llab namunaviy o’quv mashg’ulotlarini o’qitish ta’lim – tarbiyaning faollashtiruvchi usullarini  bilishi va egallashi  kerak. Bugungu kunda Ozbekistonda uzluksiz ta’lim ta’lim tizimida 80 ga yaqin innovatsion texnologiyalar va metodlardan  foydalanilmoqda .
Masalan:
-         “Bumerang “
-         “Loyihalash “
-         “Ishbilarmonlik rolli o’yini “
-         “Charxpalak “ texnalogiyalari
-         “Klaster “ metodi .
-          “Xulosalash “texnalogiyalari  .
-         “Muommoli o’qitish texnalogiyalari  .”
-         “Beer (Yelpig’ich ) texnalogiyalari  .”
-         “Muammo “
-         Debatlar .
-         “Mini  test metodi “
-         Skarabey  texnalogiyasi
-         “Aqliy hujum “
-         “Ikki qismli kundalik “
  O’qituvchi  qaysi fandan dars o’tmasin, har doim “Qanday o’qitish kerak? “ degan savol  turadi. Bu masalani yechimi faqatgina shu pedagogning  mahoratiga bog’liq .
                Maqsadimiz:
“Sen buni bilishing kerak “ degan majburlovchi da’vatdan “ Menga bu zarur va men buni bilishga ,uni hayotga qo’llashga qodirman “ degan ichki ishonch va intilishni yug’otish !
 
 
O’qitish jarayonida  qo’llaniladigan usullar  juda ko’p. Bu usullar bolaning yosh  xususiyatlariga ,  ko’pchilikni o’qitishga  yoki individual ta’lim  berishga mo’ljallangan   bo’ladi.
 
1.    Blits   — uch bosqichda olib boriladi. Hamma bosqichlar uchun bir xil vaqt ajratiladi .Shu o’yinni VI sinfda “Tovush manbalari “ mavzusiga qo’llalik .
 
I  bosqich :
 Bunda har bir o’quvchi induvidual holatda islaydi
Shart: “Tovushning tabiiy manbalari”ga ettita misol yozing  1 daqiqa vaqt ajratiladi. Keyin o’qib eshitiladi .
II bosqichda o’quvchilar ikkitadan bo’lib 
III  bosqichda Qatoridagi o’quvchilar bir guruh bo’lib 1 daqiqa ichida 30 ta “Tovushning tabiiy manbalari”ga  misol yozishadi. Keyin o’qib eshitiladi .
Bu metod bolalarni hamjihat bo’lib fikirlashga, tezkorlikka o’rgatadi .
 
II .Bumerang
Ushbu texnalogiya dars jarayonida, darsdan tashqari bo’sh vaqtlarda turli adabiyotlar tarixiy manbalar, matnlar bilan ishlash jarayonida o’quvchilarning o’rganilgan mavzuni yaxshi eslab qolish og’zaki nutqini rivojlantirish va o’z fikrlarini erkin bayon eta olish malaksini shakllantiradi shuningdek  bir dars davomida barcha o’quvchilarni baholash imkonini beruvchi texnalogiya hisoblanadi  Bu texnalogiyadan  yangi mavzuni yoki materialni o’rganish jarayonida foydalanish maqsadga muvofiqdir.
1-   bosqich .O’quvchilar 4-5 kishidan iborat kichik guruhlarga bo’linadi .
2-   bosqich .O’qituvchi har bir guruh va uning har bir a’zosiga mustaqil o’rganish fikrlash va yodda saqlab qolish uchun o’rganilayotgan yangi mavzu bo’yicha alohida yozma  tarqatma material beradi. Tarqatma material umumiy mavzuning bir qismini tashkil etib, guruhning barcha a’zolariga  bir xil mazmunda berilishi kerak. Demak yangi mavzu oldindan tashkil etiladigan guruhlar soniga qarab to’rt  yoki besh qismga bo’linishi lozim. Shunda har bir guruh yangi mavzuga oid alohida matnga ega bo’ladi .
3-   bosqich.Gguruhning har bir a’zosi matnni yakka tartibda alohida o’rganib chiqib, eslab qolishi, keyin esa guruh a’zolari matnini o’zaro savol-javob asosida guruhda muhokama qilishi  kerak. Matnning katta kichikligiga qarab  bu ishga 10 min ajratiladi .
4-   bosqich.  O’qituvchi har bir guruh yoniga kelib oldindan raqam yozilgan kartochkalardan bittadan olishni taklif etadi ( qog’oz soni guruhdagi o’quvchilar soniga teng bo’lishi kerak, 1 raqamini olganlar 1- guruhga, 2 raqamini olganlar 2- guruhga va hokazo .) O’qituvchi raqamlar bo’yicha yangi guruh tuzishni taklif etadi .
5-   bosqich .Yangi tuzilgan guruhning  har bir a’zosi endi o’ziga  2ta vazifani ham o’qituvchi, ham o’quvchi vazifasini oladi .Yani guruhning har bir a’zosidan oldingi  guruhda o’zi  o’rganib  chiqqan  maqtn mazmunini  yangi  guruh o’zolaroga  o’rgatishi  va o;z  navbatida  guruhning  boshqa  a’zolarining   matnlarini   ham o’zlashtirib olish talab  etiladi.  bunda  guruhning har  bir  ishtirokchisi   o’zi o’zlashtirgan materualni  so’zlab berishi  orqaki boshqalarga yetkazishi lozim.buningv uchun  20 daqiqa vaqt  ajratiladi.   natijada raqamlar  bo’yicha tuzilgan yangi  guruhlar  umumiy  mavzu boyicha  barcha  materialni  o’zlashtirishga erishadilar.
6-   bosqich. Guruhdagilar  bir-birlariga   o’z  matnlarini  gapirib  bergach ,  matn   qanday  o’zlashtirilganini  tekshirish  uchun  o’qituvchi   guruh  a’zolariga o’z   matnlaridan  kelib chiqib  bir-birlariga    savol  berishlari  tushuntiriladi  va   guruh ichida  shu  tariqa  ichki  nazorat  o’tkaziladi. bu esa guruhdagilarning  bir-birlariga   so’zlab  bergan materiallarini  boshqa-lar  tomonidan qanday  o’zlashtirilganini  aniqlashga  va  mustahkamlashga  yordam beradi.
7-   bosqich.  O’qituvchi  barcha  o’quvchilarning   oldingi  guruhlarga qaytarilishlarini  so’raydi va hamma dastlabki  guruhiga qaytadi .
8-   O’qituvchi barcha o’quvchilarning mavzuga oid hamma material bilan tanishib  chiqqanligini  hisobga olgan  holda  sinfdagi hohlagan o’quvchisidan  usgbu mavzuga oid  hohlagan savolini so’rashi mumkinligini  va nazorat savollarini reytini ballariasosida baholashini aytadi
9-   bosqich. O’qituvchi tarqatma materiallardagi savollar asosida guruhlarning o’zlashtirishini tekshirib  chiqadi
10-                     bosqich. O’qituvchi har bir guruhga o’z materiali asosida  yangidan  3ta savol  tuzishni aytadi  Vaqt 3-5 daqiqa
11-                     bosqich .Bu bosqichda guruhlar bir – birlariga  o’zlari tuzgan savollarni beradilar va berilgan javoblar  baholanadi. Agar guruhlar savolga javob bera olmasa o’zlari to’ldiradi va qo’shimcha balni qo’lga kiritadilar .
12-                     Yakuniy bosqichda  guruhlar to’plagan  ballar  hisoblanib, rag’batlantiriladi .Bunda guruh a’zolarining ham fikrlari inobatga olinib ballar qo’yiladi .
Bu o’yinni masalan VII sinfda 30-mavzu. Sirpanish ishqalanishi. Dumalanish ishqalanishi  mavzusini o’tishda qo’llashni ko’raylik .
I-                 bosqichda  o’quvchilarga  kartochkalar tarqatamiz. Tarqatib bo’lgach ochib qarashlari aytiladi. Kartochkalarda “ Doira “, “Rubob “, “G’jjak”, “Surnay “  yozuvlari bo’ladi. O’quvchilardan gapirmasdan pantamimo qilib o’z guruhlarini topishlari aytiladi.
2-3-bosqich: “Doira “ guruhi  a’zolariga  “Sirpanish ishqalanishi deb nimaga aytiladi ?”
“Rubob “guruhi  a’zolariga  “ Sirpanish ishqalanish kuchi formulasi, undagi kattaliklar “,“G’jjak” guruhi  a’zolariga   “Dumalanish ishqalanishi  deb nimaga aytiladi ?”, “Surnay “  guruhi  a’zolariga  “  Dumalanish ishqalanish kuchi qanday kattaliklarga bog’liq? “ degan topshiriqlar beriladi .Guruh a’zolari savollarni yotib beruvchi matnni alohida daftarlariga yozishlari eslatiladi .Buning uchun 8 min vaqt berilgani eslatiladi .
4-bosqich. O’quvchilarda “1 ” va “2” raqam yozilgan kartochkalarni tarqatib chiqamiz.
5- bosqich .Yangi tuzilgan guruhlar bir birlariga o’zlariga berilgan topshiriqlarni o’rgatishadi ( “Mehmonlarga “) … Shu tartibda barcha bosqichlarni  yuqorida aytilgandek tashkil etiladi.
IV. “Klaster “ .
  Klaster inglizcha so’z bo’lib ( cluster ), bosh, bir shingil, popuk ma’nosini anglatadi. Klaster – bu ma’lum bir mavzu bo’yicha o’ylashga yordam beruvchi strategiya bo’lib  fikrlashning nochiziqli  shaklidir.
Klasterni o’tkazish usuli
1       .Doskaning o’rtasiga tayanch, asosiy formula, tushuncha yoki fizik qonun yozib qo’yiladi .
2       O’quvchilar shu so’z bilan bog’liq hayoliga kelgan barcha so’z va gaplarni aytadilar. Ularni o’qituvchi, boshlovchi o’quvchi  yoki fikr aytgan o’quvchining o’zi doskaga yozib qo’yadi .
3       Go’yalarni aytish va yozish belgilangan vaqt davomida amalga oshiriladi .
4       Yozish tugagach, yozilgan so’zlar orasida bog’liqlik tahlil qilinadi va chiziqchalar chiziladi .
 
 
 
 
Doirachalar ichiga :
Og’rlik kuchi, elastiklik kuchi, jism tezligini o’zgartiruvchi sabab, Nyuton ,
dinamometr, jism shaklini o’zgartiruvchi sabab …. yozilishi mumkin. bog’liqlik chiroyli chiqmasa shingil, yoki popuk hosil bo’lmay qoladi .
 
V. “Sinkveyn “  tuzish. Qisqa gapda katta o’quv axborotni  o’z ichiga olgan qofiyalanmagan misra. Sinkveyn  — fransuzcha so’z bo’lib  “besh “  degan ma’noni bildiradi. U  besh qatordan iborat bo’ladi .
1- qator: Mavzu   bitta so’z bilan yoziladi .
2- qator: mavzu ikkita so’z bilan yoziladi .
3- qator :  Mavzudagi voqea uchta so’z bilan  yoziladi
4- qator: Munosabat, hissiyot to’rtta so’z bilan yoziladi .
5- qator: Mavzu mazmuni bitta so’z bilan yoziladi .
 
Masalan  :  IX sinflarda  “Koinot haqidagi tasavvurlar bo’limi”da
 
1.    Mars 
2.    To’rtinchi  sayyora, qizil
3.    Doimiy, murakkab harakatda .
4.    Yer gruppasiga kiradi, tabiiy yo’ldoshlari ikkita, hayot mavjud emas.
5.    Sayyora .
VI  sinflarda Tezlik va uning birliklari mavzusidan:
 
1.    Tezlik .
2.    Vektor kattalik.
3.    Texnikadagi asosiy parametr.
4.    O’lchovchi asbobi spidometr, asosiy birligi  m/s.
5.    Fizik kattalik .
 Bu vazifani musobaqa darslarida  kichik guruhlarga uyga topshiriq sifatida  berish mumkin .
 
VI . Venn diagrammasi .
Fizik hodisalar mexanizmlarning bir biriga o’xshydigan va  o’xshamaydigan xususiyatlarini taqqoslovchi vosita buning uchun ikki yoki undan ortiq doira quriladi. Doiralarning ikki tomoniga taqqoslovchi hodisa yoki mexanizmning nomlari yoziladi. Kesishuvchi doiralarga moz ravishda o’xshydigan yoki o’xshamaydigan xossalaro yoziladi .                                     
                                                O’xshash tomonlari .
VI sinfdagi o’quvchi yoshlarning   tabiati hali o’yinqaroq  bo’lishini  hisobga olsak, ta’limning ma’ruza  usuli unchalik qo’l kelmaydi .  Konferensiya darslarini ham yuqori sinflarda qo’llashning samarasi  ko’proq bo’ladi.
   O’quvchilarni ko’proq qiziqtirish uchun  “O’yin dars”laridan  foydalanish mumkin.
VII. “Ikki qismli kundalik “ metodi –
    Darsning yangi mavzu o’rganilayotgan qismida yoki yangi terminlar, tushunchalarni mustahkamlashda  foydalaniladi .
    Bu metod bilan ishlash asosan yozma shaklda amalga oshiriladi .Bunda o’quvchi o’zining konspekt daftarini ikki qismga ajratadi .Yangi o’rganilgan tushuncha, ta’rif yoki izohlar  daftarning birinchi tomoniga yoziladi. Ikkinchi tomonga esa har bir o’quvchi berilgan ta’rifdan kelib chiqib, o’z ta’rifini bir necha variantda  yozishi kerak.
Masalan :
 
Berilgan ta’rif .
O’quvchining ta’rifi .
 
Galvanostegiya–elektrolizdan foydalanib, buyumlarning sirtini qiyin oksidlanadigan metallar bilan qoplash .
 
 
Elektroliz yordamida metall buyumlarni boshqa metallarning yupqa qatlami bilan qoplash .
Metall buyum sirtiga  bezak berish.
 
 
VII. “Sport – loto”  - bunda huddi “Sport – loto”   kartochkasiga o’xshash kartochkalar tayyorlanadi. Har bir kartochka 6- 8 bo’laklarga bo’linadi. Bo’laklarga tushadigan savollarning javoblari  yozilgan bo’ladi. O’qituvchi yoki olib boruvchining haltasida savollar yozilgan doirachalar  yoki kichik kartochkalar bo’ladi. Oyinni o’tkazish uchun o’quvchilar 6-8 tadan qilib guruhlarga ajratiladi .Har bir guruhga javoblar kartochkasi va uning har bir katagini berkita oladigan qalin kartondan qilingan bo’sh qog’oz kartochkalar beriladi. O’qituvchi haltadagi, yoki qutidagi savollarni aralashtirib o’quvchilardan birini savol olish uchun taklif qiladi va olingan savolni o’qiydi. Savolga javob qaysi guruhning kartochkasida bo’lsa uni bo’sh kartochka bilan  berkitadi. Kimning kartochkasi oldin to’lsa o’shq guruh g’olib bo’ladi. To’g’ berkitilganligi tekshirib chiqildi .
 
 
Masalan :
VIII. “Domino “ o’yini
Formula boshlab beriladi  o’quvchilar uni davom ettirishadi .
 Masalan:
  A=F x S — S= V * t --- 
Fizikada formulalarni yod olish kerak bu o’yin aynan shu maqsadga qaratilgan .
IX .“Insert “.Har bir dars yakunida o’quvchilardan  “Insert “ jadvalini to’ldirish talab qilinsa bola yanada ko’proq izlanishga harakat qiladi .Insert  jadvali
Bilar edim
Bilib oldim
Bilishni xoxlayman
 
 
 
 
 
 
X. Piramida o’yini -  bu o’yinda   o’quvchilar  ikki guruhga bo’linib ,  piramida shaklidagi  jadvalga fizik kattaliklarning nomini, fizik hodisalarni  harflar o’rtib borishi tartibida    yozing degan  topshiriqni bajaradilar.  Qaysi guruh  g’olib  chiqsa rag’batlantiriladi. Bu o’yinga 1-2 daqiqa vaqt yetarli bo’lib umumlashtiruvchi darslarda foydalanish mumkin
1. Ish                    4.Massa .
2.Yo’l                   5.Tezlik
3. Vaqt                  6….
 
 
XI. O’yla , izla , top.
Bu o’yinda o’quvchilarga  birqancha  fizik kattaliklarning belgilari   beriladi, ulardan  foydalanib, formulalar  yozdiriladi, Ikkala guruh  bir – birini  kamchiliklarini  topadilar. Ushbu o’yinni  dars davomida  1-2 daqiqa ichida o’tkazish maqsadga muvofiq bo’ladi  .
   
XII. “Matn yozish “
 Bunda esa berilgan so’zlardan   foydalanib, 6 ta, 10 ta, 12 ta gap tuzish lozim. Matn mazmunini o’qitilib, ilmiy aniq faktlar keltirilishiga e’tibor qaratiladi .
Masalan :
  Bu so’zlardan foydalanib 6 ta gap yozing   deb topshiria berish mumkin.
   O’quvchilar bilan yakka tartibda yoki guruh bo’lib ishlashga  imkon beradi. Bunday usullardan  uyga vazifa  so’rashda  va yangi mavzuni  o’tib  bo’lgandan  so’ng ham foydalanish mumkin .
 
XIII.” Kubiklar o’yini. “
 
Oddiy kubiklar bo’lib yon tomonlariga  formulalarning, fizikaviy  tushunchalarning  o’lchov birliklari va boshqalarning bo’laklari  bo’ladi .  Ularning soni  6 ta bo’lishi mumkin. Ular to’g’ri birlashtirilsa, aniq formula va hodisa  tasvirlangan  rasm hosil bo’ladi. Kubikni uyga vazifa sifatida ham berish mumkin. Bunda kubikning bir tomonida  rasm qo’yiladi, har bir tomoni uchun topshiriqlar  beriladi .
1-   tasvirlang – hajmi, shakli .
2-   Taqqoslang – nimaga o’xshaydi ?
3-   O’xshating – sizga nimani eslatdi ?Qayerda ko’rgansiz ?
4-   Tashkil qiling – qanday  va nimadan qilingan? Nimalardan tashkil topgan?
5-   Ishlating – qayerda va qanday ishlatish mumkin ?
6-   Foydali va zararli tomonlari qanday ?
“O’zligingni angla “
Yer yuzida eng ko’p tarqalgan elementsiz. – Siz kimsiz ¿
 Rangsiz, hidsiz, gazsiz. – Siz kimsiz  ¿.Havodan  og’ir, suvda juda oz eriydi, undan elektr uchquni o’tganda, yoki momaqaldiroqda va chaqmoq chaqqnda o’ziga xos hidga ega birikma hosil bo’ladi, Uning manashu birikmasi Yerni Quyoshning hafli radiatsiyasidan  himoya qiladi ,Nafas olish, yonish, jonsiz va jonli tabiatdagi hamda texnikadagi ko’pgina jarayonlar uning ishtirokida boradi .Fotosintez jarayonida qatnashadi va inson tanasining 65% ni tashkil etadi .O’simliklar quruq biomassasining  45% ni tashkil etadi. Uni ko’zimiz bilan ko’ra olmaymiz, lekin vujudimizda his qilamiz .- J:  O 2 — Kislorod .
II guhuhga :  Bu modda metalla oilasiga mansub, Kumushsimon oq rangli, yumshoq bolg’alanuvchan, kuchli magnit xossaga ega, issiqlikni va elektr  tokini yaxshi  o’tkazadi .Nam havoda u yemiriladi va sarg’ish – qo’ng’ir rangli birikma hosil qiladi, biologic jihatdan muhim element .U o’simliklarda yetishmasa  xloroz kasalligi, kelib chiqadi uning bo’lagi tanani jarohatlasa havfli, lekin inson organizmida yetishmasa  kam qonlik  kelib chiqadi. U olma, anor, behi, sabzavotlar parranda  tuxumi hayvonlar jigari  tili, buyragi, talog’ida ko’p bo’ladi .
Javobi :   Temir .
 
 
    Xulosa :
Innovatsion usullarni qo’llashda  dars o’qitilganda sinfda qoloq, mavzuni o’zlashtirmaydigan o’quvchi qolmaydi. Deyarli barcha o’quvchilar  dars jarayoniga  jalb etilib, ularning darsga qiziqishlari  ortadi. O’quvchilarning kelgusidagi mustaqil bilim olishlariga, hunar   o’rganishlariga  imkon yaratadi.
     Pedagogik faoliyatim davomida VI- VII – VIII – IX sinflarda  turli xil didaktik o’yinlardan  foydalanib  kelmoqdaman  va uning natijasini  ham  tahlil qilib  kelmoqdaman .
        Darslarda didaktik o’yinlardan foydalanish, o’quvchilarni ahillik, birdamlikka va sinfda  do’stona muhitni shakllantirishga  yordam beradi .
 Bir so’z bilan aytganda ta’lim jarayoniga yangicha yondashib, ijodkorlik, bunyodkorlik tadbiq etilsagina, ta’lim samarasi yangi bosqichga ko’tariladi .
 Yani:
-         Bolaning talabi, moyilligi, istak xoxishi uning imkoniyatlari darajasida qondiriladi .
-         O’quvchining o’quv mehnatiga mas’uliyati, javobgarligi va burchi oshadi .
-         Bilimlarni mustaqil egallash malakalari shakllanadi .
-         U umr bo’yi o’z bilimini o’ziga foydalanishga ishonch faydo bo’ladi
-         Erkin fikrlash malakasi shakllanadi .
-         Shaxs jamiyatda o’zining o’rnini tezroq topib olishga muhit yaratadi .
Buning uchun bugun biz o’quvchiga
“Sen buni bilishing kerak “ degan majburlovchi da’vatdan “ Menga bu zarur va men buni bilishga ,uni hayotga qo’llashga qodirman “ degan ichki ishonch va intilishni yug’otishimiz kerak.
 
 
Igna  bilan  quduq  qazgan  misoli ,
Muallim  chekadi  og’ir mashaqqat .
U  mudom  yashaydi g’arazdan  holi ,
Muallimga  bo’lsin  eng  buyuk  xurmat !
Foydalanilgan adabiyotlar .
1. Turdiyev. N.Sh.  Fizika VI  sinf .O’qituvchilar uchun  metodik qo’llanma. Toshkent -2003.
2. Turdiyev. N.Sh.  Fizika VI  sinf darslik .Toshkent .
3. Bahromov A. Boydadayev A. Fizika VII  sinf .O’qituvchilar uchun  metodik qo’llanma. Toshkent -2005.
4.Yusupov .A. Turdiyev. N.Sh.  Fizika IX  sinf .O’qituvchilar uchun  metodik qo’llanma. Toshkent -2003.
5. Leksiya materiallari. K. Xudoyqulov. Qarshi -2010.
6. Leksiya materiallari. D. Qorayeva. Qarshi -2010.
“O’zligingni angla “
Yer yuzida eng ko’p tarqalgan elementsiz. – Siz kimsiz ¿
 Rangsiz, hidsiz, gazsiz. – Siz kimsiz  ¿.Havodan  og’ir, suvda juda oz eriydi, undan elektr uchquni o’tganda, yoki momaqaldiroqda va chaqmoq chaqqnda o’ziga xos hidga ega birikma hosil bo’ladi, Uning manashu birikmasi Yerni Quyoshning hafli radiatsiyasidan  himoya qiladi ,Nafas olish, yonish, jonsiz va jonli tabiatdagi hamda texnikadagi ko’pgina jarayonlar uning ishtirokida boradi .Fotosintez jarayonida qatnashadi va inson tanasining 65% ni tashkil etadi .O’simliklar quruq biomassasining  45% ni tashkil etadi. Uni ko’zimiz bilan ko’ra olmaymiz, lekin vujudimizda his qilamiz .- J:  O 2 — Kislorod .
II guhuhga :  Bu modda metallar  oilasiga mansub, Kumushsimon oq rangli, yumshoq bolg’alanuvchan, kuchli magnit xossaga ega, issiqlikni va elektr  tokini yaxshi  o’tkazadi .Nam havoda u yemiriladi va sarg’ish – qo’ng’ir rangli birikma hosil qiladi, biologic jihatdan muhim element .U o’simliklarda yetishmasa  xloroz kasalligi, kelib chiqadi uning bo’lagi tanani jarohatlasa havfli, lekin inson organizmida yetishmasa  kam qonlik  kelib chiqadi. U olma, anor, behi, sabzavotlar parranda  tuxumi hayvonlar jigari  tili, buyragi, talog’ida ko’p bo’ladi .
 
Javobi :   Temir .

"Tabiatda va texnikada ishqalanish "

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Fizika
 
7-sinf, III chorak 48-dars  
Mavzu: Tabiatda va texnikada   ishqalanish .
Tabiatda vatexnikada ishqalanish” mavzusining texnologik xaritasi
 
Mavzu
Tabiatda va texnikada   ishqalanish .
Maqsad
 
Tabiatda va texnikada   ishqalanish  hаqidа  ma`lumotlar berish vа ulаrning foydali ,zararli tomonlari  yuzasidan fikr uyg`оtish, ko`nikmа vа mаlаkаlаr hоsil qilish,  ishqalanishning teхnikаdа fоydаlаnilishini tushuntirish vа хаvfsizlik qоidаlаrigа qаt`iy аmаl qilishni uqtirish.
 
Vazifalari
Ishqalanish kuchi va uning tenglamalari.Ishqalanish kuchining turlari va ularning bir biridan farqi  hаqidа  ma`lumotlar berish va ularni chizma grafiklarda ko`rsatish, teхnikаdа fоydаlаnilishini tushuntirish,  orqali  fanga bo`lgan qіziqishlarini oshirish.
o`quv jarayonining mazmuni
Tabiatda va texnikada ishqalanishi va undan foydalanishda kamaytirish va ko’paytirish usullari haqida to’liq ma’lumot berish .
 
o`quv jarayonining amalga oshirish texnologiyasi
Dаrs shаkli;  Аrаlаsh dаrs.
Metod:Tezkоr test, musоbаqа, sаvоl-jаvоb, kichik guruhlаrdаishlаsh, “Aqliy hujum”, Klaster”,guruhlar bilan ishlash.
Vosita:7-sinf fizika darsligi, guruhlаrgа berilishi lоzim bo`lgаn sаvоllаr yozilgаn  ko`chmа dоskа yoki plаkаtlаr, sahna ko’rinishi uchun  stol-stullar, «Klаster» metоdi bo`yichа chizilgаn sхemа.
Nazorat: Testnazorat, guruhlarni baholash.
Baholash. 5 ballik tizimasosida. 
Kutilayotgan natijalar
o`qituvchi.
Tabiatda va texnikada ishqalanish  mavzusini  misollar,  sahna ko’rinishlari  ,orqali yoritish natijasida yuqori samaradorlikka erishadi. Interfaol metodlardan foydalanish orqali o`quvchilarning mustaqil fikrlashi, faolligi,  darsga, fanga nisbatan qiziqishni orttiradi. O`z oldiga qo`ygan maqsadlariga erishadi.
o`quvchi.
Yangi bilimlarni egallaydi. Jamoada ishlash ko`nikmasi ortadi, nutqi ravonlashadi, o`z-o`zini nazorat qilishga o`rganadi.  
Kelgusi rejalar
o`qituvchi.
o`quvchilarni fizika faniga qiziqtirish yo`llari va pedagogik texnologiyalarni darsda tadbiq etish uchun o`z ustida ishlash, mavzuni kundalik turmush va fan-texnikada qo`llanilishi bilan tajribasini boyitish.
o`quvchi.
 Tabiatda va texnikada ishqalanish kuchlaridan foydalanish, zararli bo’lganda kamaytirish va foydali bo’lganda  ko’paytirish yo’llarini
 o`rganish, jarayonni tasavvur qilish, amaliyotga qo`llash. qo`shimcha adabiyotlar bilan mustaqil ishlashni o`rganish. o`z fikrini ravon bayon qila olish. Kompuyuterda ishlash ko`nikmasini hosil qilish. Kasb tanlashga yo’naltirish .
 
Mashg`ulotning borishi
Asosiy atamalar va tushunchalar:
- tinchlikdagi ishqalanish ;
 - sirpanish ishqalanish ;
- dumalanish ishqalanish ;
 
I. Darsning tashkil etilishi:
a) sinfga kirishda o`quvchilar o`qituvchi tayyorlagan emblemalarini olib, o`z joylarini egallaydilar;
b)  salomlashib, davomat aniqlanadi;
c) o`quvchilarning darsga hozirligi ko`rib chiqilib, guruhlarga bo`linadi:
         
 
Dаrsning blоk sхemаsi.
 

Dаrs bоsqichlаri
Vаqti
1
Tаshkiliy qism
2- minut
2
Tezkоr test
3- minut
3
«Аqliy hujum»  metоdi bo`yichаsаvоllаr
5- minut
4
Yangi mаvzu bo`yichаkirish suхbаti vаo`quvchilаrni guruhlаrgаbo`lish.
3- minut
5
Yangi mаvzu bo`yichаishlаsh sahna ko’rinishi orqali ochib berish
17- minut
6
«Klаster» metоdi bo`yichаsхemаchizish
3- minut
7
Kim ko`p fоrmulаyozа оlаdi?
3- minut
8
 Mаsаlаyechish musоbаqаsi,Bizning jamoa ertagi ,
4- minut
9
Guruhlаrni bаhоlаsh
3- minut
10
Uygаvаzifаberish
2- minut
 
 
II. O`tilgan mavzuni takrorlash.
1.Ishqalanish kuchining qanday turlari bor ?
2.ishqalanish kuchuning yuzaga kelish sabablarini ayting ?
3.Ishqalanish kuchining formulalari qanday ?
 
III. Yangi mavzu bayoni .
 
Qatnashuvchi  shaxslar :  Ayblanuvchi – ishqalanish kuchi, bosh ayblovchi, advokat ,sud raisi, ikki posbon sud maslahatchilari, guvohlar  .
Eshik ochilib posbonlar kirib keladi .
Posbon :   Turinglar .Sud  kelyapdi .
Sud raisi, advokat, ikkita maslahatchi, ayblovchilar kirib kelib joylarini egallaydilar .
Sud raisi :
         Hozir sizlar ga’rioddiy suda jarayoninig guvohi bo’lasizlar .Biz ishqalanish kuchini sud  qilamiz .Uning barcha nuqsonlarini ochib berib aybdorlik darajasini aniqlaymiz. Aybdorni olib kiring .
( Eshik ochilib ,posbonlar ishqalanish kuchini olib kiradilar .)
Ayblovchi :
 Hurmatli sud raisi, hurmatli sud maslahatchilari .Oylaymanki, ishqalanish kuchi zararli kuchdir. O’zingiz o’ylab ko’ring ishqalanish kuchi tufayli qanchadan – qancha mashina va stanoklarda  ishqalanish tufayli harakatlanuvchi qismlari qiziydu va  yemiriladi, ishqalanish  kuchi kamaytirish uchun kemalarni suvga  tushiradigan stapellar  qalin qilib moylanadi , oyoq kiyimlarning tag charmi yemirilib ketishi  bularning hammasi  jamiyat hayotida iqtisodga qancha zarar yetkazadi .
-ustalar mebillarga mixni burashdan oldin unga sovunsurtishadi ;
-Yangi oyoq kiyimlari oyoqlarni urishi ishqalanish tufayli ;
-Ishqalanish kuchi jism harakatiga doim qarama – qarshi yo’nalgan bo’lib tezlikni kamaytirishga sababchi bo’ladi… yan ajuda ko’p misollarni keltirish mumkin .
Advokat :
   Hurmatli sud a’zolari. Men ayblovchiga qo’shilmayman .Uning foydali tomonlarini ham  sanab o’taylik ;
-         Tinchlikdagi ishqalanish kuchi tufayli barcha jismlar o’z o’rnida tura oladi ;
-         Insonlarning yurishiga ham sabab ishqalanish kuchidir;
-         Yaxmalak paytida ishqalanish kayib ketishi tufayli  avariyalar bo’lishi  mumkin buning oldini olish uchun  qum, tuz sepiladi ;
-         Mixning kallagi yaqiniga tishlar qilinib ishqalanish kuchini orttirib  mustaxkamligi oshiriladi .
-         Avtomobillarning shinalariga protektirlar qilinadi… va xokoza .
Butomonlar  uning zarali tomonlarini yopib ketadi  deb o’ylayman .
Ayiblovchi :
     Meni ishontirdingiz  ishqalanish kuchining bunday foydali tomonlari ham borligini bilmagan ekanman .
Sud raisi :
    Guvohlarni ham eshitib ko’raylik .
(Posbonlar yemirilib ketgan mashina detallarini  ushlab turgan mexanikni, qotib qolgan, og’ir aylanadigan tikuv mashinasini ushlab turgan tikuvchini olib kiradilar)
 
 
Sud raisi :
Qani nima bo’lganini tushuntirib beringlarchi .
(Guvohlar navbatma – navbat kiradilar .har biri “Fizika ”kitobini ustiga qolini qo’yib qasam ichadi :”Faqat  haqiqatni gapiraman ,agar yolg’on gapirsam, meni fizik qonunlar jazolasin ”)
 Men mashinalni sozlovchi ustaman .oz ish faoliyatimda doimo haydovchilar detallarni yemirilishidan , harakatlarni yengillatish uchun ishqalanish kuchini kamaytirish yollarini so’rab murojaat qilishadilar. men ishqalanish kuchini zararli hisoblayman .
 
Men tikuvchiman. Ishqalanish kuchi tufayli mashina harakati qiyinlashib qoladi. Ish  unumdorligini kamaytirib  qo’yadi. yemirilib ishdan chiqqan qismlariri topish qiyin ,qolaversa ortiqcha harajatni talab qiladi .
Advokat :
  Men bunda ishqalanib ishlaydigan joylarni moylash orqali ishqalanish kuchini kamaytirish mumkinligini, bundan tashqari  avtomobil, velosiped va stanoklarning  aylanuvchi vallariga  podshipniklar kiydiriladi .Podshipnikning valga bevosita tegib turgan  qismi – vkladish  po'lat, cho’yan, bronzadan yasaladi.   Vkladishning  ichki sirtiga qo’rg’oshin yoki qalayning turli  qotishmalari qoplanadi va moylanadi . Bunday podshipniklar  sirpanish podshipniklari  deyiladi. Dumalanish ishqalanishi  sirpanish ishqalanishidan ancha kam bo’lganligi texnikada qol  keladi. Sharikli va rolikli podshipniklarning qo’llanilishi dumalanish kuchining kamligiga asoslanadi .Podshipnikning po’latdan yasalgan ichki halqasi valga o’tkazilgan bo’ladi. Tashqi halqa esa mashina korpusiga mahkamlanadi .Val aylanganda ichki halqa sharchalar yoki roliklarda dumalaydi .bunda ishqalanish kuchi 20-30 martaga kamayar ekan .Men shuni  tasviya etmoqchiman. Demak bunday noxush holatlarni oldini olish mumkin .
Guvohlarga navbatma – navbat gapirishga ruxsat beriladi ......
Sud  raisi  :
Ishqalanish kuchi  bunga nima deydi ?
Ishqalanish kuchi :
    Meni XVIII asrda Fransuz olimi Sh. Kulon aniqlagan. Men uch ko’rinishda namoyon bo’laman :
1.Tinchlikdagi ishqalanish kuchi;
2.Sirpanish ishqalanish kuchi ;
3. Dumalanish ishqalanish kuchi .
Menda ham ijobiy  ham salbiy tomonlar bor .  Menimcha  ular teng .
Sud  maslahatga ketadi ...
 Bir ozdan so’ng  posbonlar: Turinglar sud kelayapdi .
Sud raisi :
     Ayblovchi va guvohlar so’zlarini eshitib, shunday  xulosaga keldik .
Ishqalanish kuchi ikki yoqlama xarakterga ega: ham foydali  ,ham zararli. Agar u foydali bo’lsa uni ko’paytirishga, zararli bo’lganda esa kamaytirishga harakat qilish kerak ekan .
     Insonlar tabiat qonunlarini  o’zgartira olmaydi. Uni faqat o’rganishi va foydalanishi mumkin .
Xulosalanadi .
“Bizning jamoa ertagi “ ga navbat beriladi .
O’qituvchi boshlab beradi .Doskada Og’irlik kuchi, elastiklik kuchi, butun olam tortishish kuchi, jism og’irligi  yozuvi qo’yiladi .
Bir kuni barcha kuchlar  baxs boylab qolishibdi .Og’irlik kuchi so’z boshlabdi tabiatda eng kuchlisi o’zim. Agar men bo’lmaganimda  edi .....
 
 O’quvchilar navbatma – navbat o’z fikrlarini bildirib ertakni davom ettiradilar
 
 Oxirida  bu  suhbatni eshitib turgan “Ona tabiat “ Sunday  debdi. Aziz  farzandlarim  men sizlarni har biringizni tabiat muvozanati uchun yaratganman. Sizlar hammangiz insonlar yashashi uchun oz hissangizni qo’shasizlar. Birlashgan o’zar, birlashmagan to’zar. Kuch birlikda.
 
“Klaster “ tuzish  .
 
Masalalar   yechish .
 
 
V. Uyga vazifa: 35 – mavzuni o’qish ,V bobni takrorlash .19- masala .
 
 
 
                                                Qashqadaryo viloyati Kasbi tuman X.T.M.F.M.T va T.E.Bga qarashli 13- umumiy o`rta ta`lim maktabi  fizika fani  o’qituvchisi  Aravova  Zamira 

Таълимга эътибор – келажакка эътибор.

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
          Юртимизда яшаётган аҳолининг 60 фоизидан оритқроғини ёшлар ташкил этади. Юртбошимиз Ислом Каримов Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганининг 22 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги қилган маърузасида айтиб ўтганидек, мамлакатимиз аҳолиси мустақиллик даврида 1,5 баробар кўпайиб, 2015-йил бошида қарийб 31,5 миллионни ташкил этди. Шунинг учдан икки қисми 20 миллион атрофида бўлади ва бу рақам юртимиз ёшлари қанчалигининг ифодасидир. Эътибор беринг, ёшларимизнинг ўзини алоҳида бир давлат фуқаролари дея ҳисоблайдиган бўлганимизда, бу давлат аҳолиси Финляндия, Норвегия, Дания умумий аҳолисидан 4 баробар; Швейцария, Австрия, Швеция, Греция, Португалия давлатлари умумий аҳолисидан эса 2 баробар кўп бўлган бўларди. Мақола бошида бундай статистик маълумот ва муқоясаларни келтириб ўтишимдан мақсад, ўқувчининг ушбу мақолани ўқиётиб, мавзунинг моҳияти қанчалик долзарб эканлигини англаши ва бунга бефарқ қарамаслик кераклигини ҳис қилишига эришишдир. Хўп, ана энди, аксарият ёшларимиз турган гапки, олий маълумотли, ўқимишли бўлишни хоҳлашади ва мана шу жойда миқдор борасида кетаётган гапга сифат борасида ҳам ёндашув келиб қўшилади. Ушбу мақола айнан юртимиз ёшларининг таълим муассасаларида олаётган билимлари ва уларнинг ҳаётга татбиғи борасида каминанинг субъектив фикрлари асосида ёзилган.
          2014-йилда 57 та олий таълим муассасасининг (шунингдек, уларнинг 11 та филиали, 2 та факултети, 1 та бўлимида) кундузги ва махсус сиртқи бўлимларига тушган аризалар сони 543,1 мингдан зиёд бўлиб, бир ўринга ўртача танлов 9,4 кишини ташкил этди. 2012-йилда ўртача танлов 7,6 кишини, 2013-йилда эса бу кўрсаткич 8,5 кишини ташкил этган. Ушбу маълумотлар Ўзбекистон Республикаси Давлат тест марказидан олинган. Изоҳга эса ҳожат йўқ. Йилдан-йилга олий ўқув муассасаларида таҳсил олмоқчи бўлган ёшлар сони тадрижий равишда ўсиб бормоқда. Бундан буёғига бу кўрсаткич ҳеч ҳам пасаймаслиги турган гап. Ана энди савол: шунчалик кучли рақобатни енгиб ўтиб ўқишга кирган ва талабалик мақомини олган талабаларимизнинг барчаси ушбу номни оқлаяптимикин? Уларнинг барчаси юзага келган вазиятни чинакамига ҳис қилиб, танлаган мутахассисликлари бўйича интенсив равишда таҳсил олиб, қўшимчасига мустақил изланган ҳолда билим олмоқдаларми? Изланувчан ёшлар талабини олий ўқув муассасалари педагоглари лаббай деб қарши олишга ҳар доим ҳам тайёрми?
          Президентимиз ташаббуси билан 1997-йил 29-августда таълим соҳасини тубдан ислоҳ қилиш, уни ўтмишдан қолган мафкуравий қолиплардан тўла ҳалос этиш, юқори малакали кадрлар тайёрлашнинг ривожланган демократик давлатлар даражасидаги, юксак маънавий ва ахлоқий талабларга жавоб берувчи “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури” қабул қилинган. Ўтган давр мобайнида бу дастур бўйича жуда кўплаб ишлар амалга оширилди ва ҳозирда ушбу дастур янада такомиллаштирилиб, ҳаётга татбиқ қилинмоқда. Ўзим ҳам талаба бўлганим учун бемалол олий ўқув юртларида бу дастурдаги талабларга тўла жавоб берувчи, ўз фани бўйича чинакам мутахассис устоз ва мураббийлар етарлича дея айта оламан. Муаммо фақатгина талабаларда бўлиши мумкин. Чунки, педагог талаба учун дарс ўтади ва агарда аксарият талабаларнинг билим олишлари суст бўлса, дарс ўтиш савияси ҳам тушиб кетади. Дарсдан-дарсга прогрессия кузатилмайди. Хўш, юртимизда таълим олиш учун шунча имкониятлар яратилиб, талабалар учун барча шароитлар муҳайё қилинаётган бир пайтда, фанларни яхши ўзлаштира олмайдиган талабалар қаердан пайдо бўлмоқда?
          Шахсий кузатишларим натижасида бундай талабаларнинг пайдо бўлишига уч хил асосий омил сабабчи деб ҳисоблаб, қуйида ушбу ҳолатларга қисқароқ равишда тўхталиб ўтишни, қўпол қилиб айтганда, ўзимга эп кўрдим.
          Биринчиси, баъзи талабалар ўзлари танлаган соҳаларига умуман қизиқмайдилар. Бу ҳолат анчайин мураккаб бўлиб, муаммонинг туб илдизи уларнинг ўқишга топширишлари пайтига бориб тақалади. Ҳозирги кунда абитуриентлар сони йилдан-йилга кўпайиб бораётгани туфайли, ўқишга кириш баллари ҳам борган сари юқорилаб бормоқда. Бундай ҳолатда ўртамиёна билимга эга ўқишга кириш истагида юрган ёшлар кириш бали нисбатан паст бўлган факултет ва йўналишларни қидириб қолишади. Тўғри, рақобат кучли бир замонда бу нормал ҳолат сифатида қабул қилиниши мумкин. Бироқ, ўзингиз ўйлаб кўринг, уммон бўйлаб кемада саёҳат қилишни жуда хоҳлаган инсон дуч келган кемага чиқиб олиб, чиқадиган кемасининг охирги манзили қайер бўлиши билан қизиқиб ҳам ўтирмасдан, “менга фарқи йўқ, кемада уммон бўйлаб сузиш қандай бўлшини кўрсам бўлди”, қабилида фикрлаши мантиққа тўғри келадими?
          Иккинчиси, баъзи талабалар иқтисодни биринчи ўринга қўйиб, билим олишга нисбатан камроқ эътиборда бўлишади. Натижада, дарсларни ўтказиб юборишлик, бошқа талабалардан ўзлаштириш борасида ортда қолиб кетишлик каби ҳолатлар кузатилади. Албатта, бозор иқтисодиёти шароитида ишламаган ва иш билмаган одам ютқазаверади. Бу табиий ҳол. Аммо, талаба бир вақтнинг ўзида икки қуённинг ортидан югуриб, оқибатда ҳеч вақосиз қолиши эҳтимоли бор. Ҳамма нарса ўз меъёрида бўлиши ва иложи борича, ўқийдиган одам ўқиши, ишлайдиган одам ишлаши лозим. Талабанинг ўқишга бир амаллаб кириб олиб, бошқа ишлар билан банд бўлишидан ҳеч қандай наф йўқ. У бу иши орқали қайсидир билимга чанқоқ талабанинг таҳсил олишига тўсқинлик қилган бўлади, холос. Жисмларни катталаштириб кўрсатувчи линзани қуёш нури остида бир нуқтага йўналтириб турилаверса, ўша нуқтада қанчадир муддат ўтгач олов ҳосил бўлади. Ҳудди шу каби – инсон фақат бир соҳага бутун эътиборини қаратган тақдирдагина ўша соҳа бўйича аҳамиятга молик ишларни амалга ошира олади.
          Учинчиси, жуда кенг тарқалган ҳолат бўлиб, талаба психологияси билан бевосита боғлиқдир. Бу талабанинг атрофида барча шароитлар мавжуд бўла туриб дангасалик қилиши, вақтидан унумли фойдаланмаслиги, топширилган вазифаларни ўз вақтида бажармаслиги, интизомсизлиги, интилиб-изланмаслигида намоён бўлади. Бундай талабалар “бир нарса қилиб юриб ўқишни тамомлаб оламан”, деган ўйда умрларини ҳазон қиладилар. Айни ўқийдиган, мия фаоллиги юқори даражада бўлган даврда интенсив равишда илм олиш мумкин бўлган ҳолатдан унумли фойдаланиб қолмайдилар. Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в) : “Хитойга бориб бўлса ҳам илм ўрган”, деганлари саҳиҳ ҳадисларда келтирилган. Шундай экан, бу талабанинг ўқимаётганини ҳеч нарса ёрдамида оқлаб бўлмайди. Бу ерда муаммо унга ҳар кунлик мотивация, яъни олдинга интилишга ундовчи кучнинг етишмаслигидадир. Уларга ортиқча босим оғирлик қилиши ва аксинча, ҳаддан зиёд енгиллик уларни янада пассивлаштириб қўйиши мумкин. Бу вазиятда махсус педагогик методларнинг ишлаб чиқилиши аҳамиятли ҳисобланади.
          Мамлакатнинг янада ривож топиши унинг таълим соҳасига чамбарчас боғлиқдир. Бу ерда ошиқча оғиз кўпиртириб гапириладиган гапнинг ўзи йўқ. Бу аниқ ва равшан. Буни асосийси, биз, ёшлар ўзларимиз англаб етишимиз лозим. Биз астойдил “енг шимариб” меҳнат қилмасак, бизга четдан биров келиб, қилиниши керак бўлган ишларни бажариб бермайди. Бунинг учун, янгича фикрлаш, инновацион ғояларни тарғиб қилиш лозим. Таълим борасида чет элдаги ривожланган мамлакатларнинг таълим тизимидаги ютуқлардан андоза олиш лозим. Шу ўринда Финляндия, Австралия, Жанубий Корея, Германия, Исроил, АҚШ, Япония каби мамлакатларнинг таълим тизимини алоҳида таъкидлаб ўтиш керак. Ушбу давлатларда ўқиётган ёшлар ҳам, оддий бизга ўхшаган одамлар. Бизнинг талабаларнинг савияси нега ўшаларнинг даражасида бўлмаслиги керак экан? Бунга ҳеч қандай нарса тўсқинлик қилаётгани йўқ-ку. Мен таклиф қилмоқчи бўлган ишлар орасида талабаларнинг бир-бирлари билан эркин фикр ва ғоялар алмашиш жараёни биринчи ўринда туради. Айтмоқчиманки, турли дискуссион клублар ташкил қилинса ва бу клубларда талабаларнинг эркин равишда ўз фикр ва ғоялари ўртада таҳлил ва синтез қилинса, бу уларнинг ўзларининг дунёқарашларининг кенгайишишига олиб келиши аниқ. Яъни, талаба устознинг барча айтганини тўғри деб қабул қилиб, унга амал қилмаслиги мумкин, бироқ бу унинг тенгдоши томонидан амалга оширилса, ташаббус унинг дўстлари томонидан билдирилса, бутунлай бўлакча ҳолат юзага келади. Унинг ўзида ҳам соҳага қизиқиш ва интилиш пайдо бўлади. Биргаликда ғоялар шакллантирилиб, ижтимоий ҳаётда яхши томонга ўзгариш бўлиши кафолатланади.
          Ушбу мақола сўнгида нега бу мавзуга жон куйиктириб ёндашаётганлигимни яна бир бор тушунтириб ўтмоқчиман. Юртимиз аҳолисининг асосий қисми ёшлардан иборат. Уларнинг ҳозир олган билимлари яқин ўттиз-қирқ йил ичида ҳаётга татбиқ қилинади. Агар талабаларнинг билим олишлари савиясига ҳозирдан жиддий ёндашмасак, кейинчалик юзага келадиган муаммоларни ҳал қилиш учун яна бир авлоднинг алмашишини кутишга тўғри келади. Пойдевори мустаҳкам уйни хоҳлаганча баланд қилиб қуриш мумкин. Буни эса нафақат талабалар, балки барча ёшлар тушуниб етишлари зарур. 
 
Андижон қишлоқ ҳўжалиги институти талабаси
Эркинбоев Муҳаммадсарвар
 

Чизмачилик дарслари учун

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан


Маълумки, Ўзбекистон мустқилликка эришгач, кўпгина давлатлар қаторида ишлаб чиқаришда, илм, маданият, фан ва техника соҳаларида улкан ютуқларга эришмоқда.


Жумладан, биргина автомобилсозлик саноатини олсак, Асакадаги «УзДЕWОО-АВТО» автомобил ишлаб чиқариш заводи, Самарқанддаги «Самкочавто» қўшма корхоналар қурилиб ишга туширилди. Бу қўшма корхоналар биринчи йиллари саноқли турдаги автомобил ва автобусларни ишлаб чиқарган бўлсалар, ҳозирда шаҳримиз кўчаларида энгил автомобил ҳамда микроавтобусларнинг бир неча турлари юртдошларимиз узоғини яқин қилаяпти. Булар замирида  ишлаб чиқувчилардан ишга нисбатан ижодий ёндашиши ётади. Чунки, ҳозирги замон завод-фабрикаларида  ишлаётган ҳар бир ишчи-ходимдан ўз ишига ижодий ёндашишни талаб этади. Айниқса, техника соҳасини ихтиролар, уларни ишлаб чиқаришга тадбиқ этшида масалага ижодий ёндашиш масаласи алоҳида эътиборга моликдир. Шунинг учун ҳам таълим жараёнида талабаларни ижодий ёндашишга ундовчи омиллардан оқилона фойдаланиш таълим самарадорлигини педагогик кафолатидир.


Кўргазмали ўқитиш сирлари

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Ёшларга таълим-тарбия беришнинг мураккаб вазифаларини ҳал этиш ўқитувчиларнинг ғоявий эътиқодига, касб-маҳоратига, истеъдоди ва маданиятига, ҳозирги замон педагогик технологияларни қўллаш, ўқувчиларни ўзаро фаолликка олиб келишига боғлиқдир.

Ҳар бир педагог шуни доимо эсда тутиши керакки, дарс ўқув-тарбия жараёнининг асосий шаклидир. Тарбиянинг барча жараёнлари ҳар томонлама ривожланган шахсни тарбиялаш, биринчи навбатда дарс жараёнида амалга оширилади. Шунинг учун ҳам ҳозирги шароит-да дарснинг тарбиявий аҳамиятини ошириш мактаб ва ўқитувчилар олдига биринчи даражали вазифа қилиб қўйилмоқда.


Биз ўқитувчиларнинг мақсад ва вазифасини қуйидагича белгиладик, яъни:


 таълимни ривожлантиришнинг янги босқичида педагогик технология моҳияти ва муаммоларини кўп босқичли ўқитиш таълим тизими учун табақалаштирилган ёндошув асосини ишлаб чиқиш;


 ишлаб чиқаришнинг замонавий технологияларини таҳлил қилиш асосида педагогик технологиялар лойиҳаларини янгилаб бойитиб бориш;


 ўқитувчилар фаолиятини янги педагогик технология қонуниятларига мослаштириш;


 «ўқитувчи-технолог» касбий тавсиясини яратиш.


Ўқитувчилар дарсда биринчи навбатда ўқувчиларга фанлардан чуқур билим бериш билан бирга, уларда фанга қизиқишни, ўзаро фаолликка, яъни идрок этишга, тўлиқ тушунишга ва меҳнат қилишга эҳтиёжини тарбиялаб боришни кўзда тутади.


Китоб-болаларнинг энг яқини дўсти

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

Китоб-шахс шакилланишида жуда муҳим ҳисобланади. Кўпгина ота-оналар боласига ўқиб берадиган китоблар учун  кун аро вақт ажратишар экан.  Бу болакайлар учун нима яхши-ю, нима ёмонлиги ҳақида тушунчага эга бўлиш билан бирга китобнинг мақсади нима эканлиги тўғрисида хулоса қилишга имкон беради.   Иложи борича, болага доимо бир вақитда  китоб ўқиб бериш лозим, шундагина улар шу пайтни  интиқлик билан кутишади.   Ўқитиш эса интизом талаб қилади. Агар бола буни хотиржамлик билан қабул қилса, демак бу яхши фойда беради. Китоб уларнинг тафаккур доирасини кенгайтиради, тассавур қилиш қобилиятини ўстиради, иқтидорини ривожлантиради. Мутахассисларнинг фикрича, боланинг иқтидорини ривожлантириш учун ҳомила давридаёқ ота-оналар китоб ўқиб беришни одат қилишса, фойдадан ҳоли бўлмайди, чунки уч ойлик ҳомила эшитиш қобилиятга эга экан.   Фред қизчасига ҳар куни уйқу олдидан китоб ўқиб беришни одат қилган ва буни унинг чақалоқлик давриданоқ бошлади. Қизча катта бўлгани сари у ўз отасининг айтаётган ҳикояларини давом эттирар, унинг талаффузи орқали сўзларни кузатиб қайси қаторни ўқиётганини билиб оларди. Бу ҳолат отани ҳайратга соларди.  Болаларни китобга қизиқтириш учун, расмлар орқали ҳикоя қилиш ва уларни жонлантириб гапиртиш, ҳатто энг кичик деталларни ҳам ётдан чиқармаслик керак.  Ота-оналар эртак ўқиётганида тўғри талаффуз қилиб ҳар бир сўзга аҳамият бериб ўқишлари лозим, чунки бола тилни ота-онасининг қандай гапираётганига қараб ўрганади. Китоб болаларнинг фикрлаш доирасини кенгайтириш билан бирга тарбия қилишнинг энг яхши усули ҳисобланади.

ЎЗБЕК ТИЛИ НУТҚ МАДАНИЯТИНИ РУСИЙЗАБОН ЎҚУВЧИЛАРГА ЎРГАТИШ

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

Нутқ маданияти хамма вақт миллий ва миллатлараро муносабатларда катта ўрин эгаллаган. Хар қандай адабий тил пировард натижада нафақат нафосат ва ахлоқ жихатдан боғланган тил, балки ўзида халқнинг эстетик ва ахлокий, бадиий ва фалсафий, диний ва этнографик, тарихий ва ижтимоий, мафкуравий ва маънавий қуролига айланади. XXI аср жахон тарихида воқеаларга бой давр сифатида бошланди. Халқимиз ўз тилига, ўз динига эга бўлди, миллий ғypури, қадриятлари, иззат-обрўйи тикланди. Тил халқ миллат рухининг бетакрор ва хеч бир замон хира тортмас кўзгусидир. Хар бир тилда шу тил эгаси бўлган миллатнинг саъвияси, маданияти, рухияти акс этади. Ўз она тилидан бошқа бир тилни ўрганиш дунёни ўз тилидагидан яна бошқа бир тарзда кўришга одатланишдир. Ўзбек тилига давлат тили мақоми берилиб, ўзбек адабий тили Ўзбекистон давлатининг асосий ва етакчи тилига айланди. Ўзбек тилининг ижтимоий вазифалари доираси янада кенгайди.


ТАЪЛИМ САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШДА КУТУБХОНАЧИНИНГ КАСБИЙ МАҲОРАТИ

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Болаларга билим  ва тарбия берувчи асосий манба китобдир. Китоб ўқиш мактабдаги таълим жараёни билан узвий боғлиқдир, чунки болалар мунтазам ўқиш санъати билан мактабда танишадилар. Лекин мактабда ўқувчи ўқув фанларини эгаллаши,  билимларни ўзлашти-риши ўз устида мустақил ишлашига   боғлиқ бўлиб, бу жараён кутубхоналар зиммасига юклатилган. Кутубхоначи тарбия технологиясининг лойихаловчиси эканини англаб олмоғи ва шу йўналишда бошқаларни эргаштирмоғи лозим. Кутубхонага китобхонларни жалб қилиш, қатнов самарадорлигини янада ошириш борасида янги интерфаол усуллардан кенг фойдаланилса, кутубхонада мавжуд тўгарак машғулотларида ушбу йўналишлар бўйича тренинглар ўтказиб борилса  мақсадга мувофиқ бўлар эди. Зеро кутубхона ўқувчиларни дарсдан кейин ўз билимларини мустаҳкамлайдиган, кенгайтирадиган аудитория сифатида хизмат қилади.

БОШЛАНҒИЧ СИНФ ЎҚУВЧИЛАРИНИ ТАРБИЯЛАШДА ИННОВАЦИОН ТЕХНОЛОГИЯЛАР

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

Бола ижтимоий муҳит таъсирида ақлий томондан ривожланиб боради. Теварак-атрофдаги кишилар билан муомала қилиш жараёнида у тилни ва у билан бирга таркиб топган тушунчалар системасини ўзлаштиради. Натижада бола тилни шунчалик эгаллаб оладики, ундан муомала воситаси сифатида эркин фойдалана оладиган бўлиб қолади. Бошланғич синф ўқувчиларига ақлий тарбия беришни тўғри ташкил этиш учун уларнинг ақлий ривожланиши қонуниятлари ва имкониятларини билиш керак. Ақлий тарбиянинг вазифаси унинг мазмуни, методи ва ташкил этилишига қараб белгиланади.


Педагогика ва психология фани ақлий тарбия бериш вазифаларини самарали ҳал этиш йўлларини топиш учун мактабгача тарбия ёшидаги болаларнинг ақлий ривожланиш қонуниятлари ва имкониятларини ўргатиш билан шуғулланади. Бошланғич синфга келиб болалар теварак-атроф тўғрисидаги каттагина ҳажмдаги оддий билим ва тушунчаларга эга бўлиб қоладилар, асосий фикрлаш жараёнларини эгаллаб оладилар, нарса ва буюмлардаги, воқеалардаги муҳим ва муҳим бўлмаган томонларни ажрата оладиган, баъзи бир сабаб ва натижалардаги боғланишларни билиб оладиган бўлиб қоладилар, уларда ўқув фаолиятининг дастлабки куртаклари шаклланади. Фақат яхши ташкил этилган фаолият жараёнидагина тўлақонли ақлий ривожланиш рўй беради, шу сабабли педагогларнинг вази-фаси болага муайян мақсадни кўзлаб, тарбиявий таъсир кўрсатиш учун керакли шароитлар яратишдир.


Дарс жараёнида АКТ ни қўллаш

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

XX асрнинг сўнгги ўн йилликлари ва XXI асрнинг бошларида ахборот коммуникация технологиялар жаҳон ҳамжамияти ривожланишида таъсир этувчи асосий омиллардан бири бўлиб келмоқда. АКТ нинг таъсири ижтимоий ва иқтисодий, илмий, таълимий, маданий соҳаларда ва инсон яшаш тарзига таъсири сезила бошланди. Кўпгина ривожланган ва ривожланиб келаётган мамлакалатлар том маънода ушбу технологияларни ривожлантириш, тарғиб қилиш заруриятини ва афзалликларини сезишди. Ахборотли жамиятга йўл – бу келажак инсон цивилизациясига йўл эканлиги ҳеч кимга сир бўлмай, шубҳа ҳам қолдирмаяпти.


Давлат умуммиллий дастурида асосий йўналишлардан бири сифатида умумтаълим мактабларини ахборотлаштиришга алоҳида эътибор қаратилди. Ушбу дастур доирасида таълим муассасалари замонавий компьютер техникалари билан таъминланди. Умумтаълим мактаблари ва ўқув юртлари тўлиқ Интернет ва ZiyoNET тармоғига уланишди.


Замонавий шахс шу қадар кўп ахборотга эгаки, у ахборотларни янги ахборот коммуникация технологияларисиз ишлов бериши ва ишлатиши мумкин эмас. Йилдан-йилга бизнинг ҳаётимизга компьютер ва у билан бирга ахборот коммуникацион технологиялар жадал кириб келмоқда. Таълим сиёсатининг ҳозирги асосий мақсади таълим олувчи шахс, жамият ва давлат эҳтиёжларини қондирувчи муҳим ва келажакдаги ривожи учун зарур юқори самарадорликка эга бўлган замонавий таълим беришга қаратилган. Мактаб таълими педагоглари ва раҳбарларининг касбий омилкорлигини ривожлантириш учун уларни фаолиятининг биринчи кунлариданоқ қўшимча педагогик таълимга жалб қилиш лозим.


Малака ошириш таълими тингловчилари бу-турли ёшдаги фаол касбий фаолият билан шуғулланаётганлардир. Шу мақсадда малака ошириш таълимини умумий нисбатда андрагогика–катталар таълими сифатида қараш лозим. Қатор олимлар катталар таълими муаммоларига оид тадқиқотлар олиб боришган. Шу ифода эътибори билан қуйидаги вазиятлар аниқланган:


*   катта ёшдаги ўрганувчини ўқитиш жараёнида асосий рол унга тегишли;


*  катта ёшдаги таълим олувчи ўзи амалга оширишга, ўзи бошқаришга ва мустақил бўлишга ҳаракат қилади;


*   катта ёшдаги таълим олувчи ҳаётий тажрибага эга бўлиб, ушбу тажриба уни ўзини ва ҳамкасбларини ўқитиш учун зарурий манба бўлиши мумкин;


*  катта ёшдаги таълим олувчи зарурий ҳаётий муаммони ечиш ва аниқ мақсадга эришиш учун таълим олади;


*  катта ёшдаги таълим олувчи таълим олиш жараёнида қобилият, малака, кўникма, билим ва сифатни кечиктирмай олиш ва қўллашга ҳаракат қилади;


* катта ёшдаги таълим олувчининг ўқув фаолияти вақтинчалик бўлган бўшлиқларни тўлдириш, ҳаётийлик, касбкорлик ва ижтимоий факторларга эътибор беришни тақозо қилади;


* катта ёшдагиларни ўқитиш жараёнини режалаштириш, амалга ошириш, баҳолаш ва тузатишлар киритишнинг барча бўғинларида ўзаро ҳамкорлик шаклида амалга оширилиши лозим.


Малака ошириш таълими ўқув машғулотларининг мақсади тингловчи касбий, шахсий потенциалини ошириш ва уни очишга  қаратилган. Бу учун ўқитувчи-андрагог тингловчига унинг касбий омилкорлигининг ривожланиш йўлини кўрсатиши, ўзига хос касбий-таълимий нуқтани шакллантириб бериши зарур. Шу нуқтаи назардан андрагогнинг биринчи муам-моси тингловчининг шахсига, касбий ривожига, таълимий фаоллигига жавоб берувчи ўзига хос касбий-таълимий нуқтани шакллантиришида, деб қараш мумкин.


Турли вариантдаги замонавий педагогик технологияларнинг умумий тасвири ўқитувчи ролининг ўзгаришида деб қараш мумкин. Ўқитувчи ўқитиш жараёнининг фаол иштирокчиси бўлиши, ўйин ва энержайзерлар иштирокчиси, семинар, конференция, мунозара ва ҳ.к. Ўқитишнинг бундай шаклида ўқитувчи ва тингловчи ўзаро таъсир остида бўлади. Шуни ҳисобга олган ҳолда малака ошириш таълимининг асосий шарти тингловчи  касбий қобилиятни аниқлаш ва уни ривожлантиришга қаратилган шаклда бўлиши лозим. Бу борада қуйидагиларга эътибор бериш зарур:


* ихтисослик бўйича билимларини янгилаш. Бунда малака тоифасининг қанча юқори бўлиши, педагогик иш фаолиятининг катталиги, янги билимларни эгаллашга иштиёқи қанчалик баландлигини ҳисобга олиш зарур;


*  ўқитишнинг янги метод ва технологияларини ўргатиш. Малака тоифасига эга бўлмаган ва 30 йилдан ортиқ педагогик стажга эга бўлганларга алоҳида эътибор қаратиш лозим;


*  ўқувчилар билан ишлашни ташкил қилиш;


* ихтисослиги бўйича янги адабиётлар ҳақида маълумот олиш;


*  малака тоифасини ошириш;


*  таълим  жараёнида АКТ ни қўллаш бўйича билим олиш зарурияти;


Замонавий ўқитувчи касбий фаолиятида АКТ дан бохабарлик, чуқур билимга эга бўлиши асосий ва муҳим сифат ҳисобланади. Ўқитувчининг АКТ бўйича билимга эгалигини касбий муаммоларни информатика, АКТ ёрдамида  ечиш методларидан билиш ёки сезиш мумкин. Жумладан:


* ахборот ва методик таъминотни автоматлаштириш мақсадида ресурсларни йиғиш, қайта ишлаш, жўнатиш, сақлаш амалларини билиши;


* таълимий электрон нашрларни баҳолаш ва улардан фойдаланиш малакаларига эга бўлиши;


* таълим беришда ахборотли ўзаро таъсир жараёнини интерфаол воситалар, АКТ базасида ташкил этиши;


* ўқувчилар билим ва ривожланиш динамикасини аниқлаш мақсадида психологик-педагогик сўровлар, тестлар яратиш ва ўтказиш қобилияти;


* аниқ фан ва мавзуни ўргатишда АКТ ёрдамида ўқув жараёнини олиб бориши.


Ўқитиш жараёнидаги катта эътибор ўқувчининг ноёб муаммоларини тушуниш, аниқлаш ва бартараф этишга қаратилган. Касбий ривожлантиришнинг асосий мақсади янада кўпроқ касбий, шахсий сўровларга жавоб топишга қаратилиши зарур. Касбий таълимни ривожлантиришнинг замонавий даврида барча мамлакатларда малака ошириш таълимининг асосий шакли сифатида масофавий таълим технологиялари қўлланилмоқда.


Бир қатор давлатларда очиқ масофавий таълим курсларига қизиқиш йилдан-йилга ошиб бормоқда. Бу борада Республика халқ таълими тизими учун ҳам бир қатор махсус сайтлар ва таълимий порталлар фаолият олиб бормоқда. Шу муносабат билан бугунги кундаги асосий қараш педагогларни интернет технологиялардан фойдаланишга ўргатишга қаратилган.


Ўқитувчи касбий омилкорлигини доимий ривожлантириб бориш учун кунлик фаолияти билан уйғун ҳолда кунлик, аниқ методик таъминотни ҳам таъминлаб бериш зарур. Малака ошириш тизимининг  асосий мақсади ҳам узлуксиз, ҳар томонлама ҳисобга олинган касбий эҳтиёжларни қондиришга қаратилган. Шундан келиб чиқган ҳолда бугунги кунда малака ошириш таълими тизими ижтимоий таълим маркази, психологик, технологик мазмундор ва ижтимоий-психологик тайёрлов маркази, ўзаро ҳамнафас, мулоқот ва касблараро алоқани таъминловчи марказ бўлмоғи лозим. Бу жараённи амалга оширишнинг асосий ва ягона йўли малака ошириш ва касбий тайёрлов жараёнида АКТ ни кенг қўллашдир.


 


Мирзаев Манучеҳр


Сурхондарё ВПКҚТМОИ


 


* * * * *

Ёш ўқитувчиларнинг АКТ дан фойдаланишларининг ўзига хос аҳамияти

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

Замонавий жамият унинг фуқаролари мустақил, фаол ҳаракат қиладиган, қарор қабул қила оладиган ва ҳаётнинг ўзгараётган шароитларига мослашувчан бўлишидан манфаатдордир. Бугунги кунда жамиятимизни ахборотлаштириш анъанаси кузатилмоқда.Жамиятни ахборотлаштириш жамиятнинг нафақат техник томондан ривожланишини, балки билимларни ўзлаштиришнинг янги босқичига ўтишни назарда тутади. Олимлар томонидан XXI асрдаги таълимийпедагогик устувор йўналишлар прогнозлаштирилганда таълим олувчилар ўқувбилув фалиятини индивидуаллаштириш ва дифференциаллаштиришга ўтиш имкониятларини топиш шартлигини қайд этишган. Айни вақтда таълим тизимимиздаги иштирокчиларнинг баъзи қисми янги лойиҳаларда иштирок этишга тайёр эмас. Аксарият ўқитувчиларимизнинг психологик муаммолари уларга компьютер технологияларини қўллашга, бирор нарсани ўзгартиришга, ўрганиш ва етарли даражада мотивациянинг йўқлиги сабабли таълим сифатига жиддий таъсир қилмоқда.


Ўқитувчи–билимлар йўлбошловчиси, лекин афсуски у инновацион жараёнга жуда секин қўшилмоқда. Шу билан биргаликда инновацион жараённинг муваффақиятли жорий этилишининг кафолати биринчи навбатда ўқитувчи ҳисобланади. Инновацион жараён сифатида педагогик янгилик ёки ғоялар восита ва жараёнлар жамланмаси ёрдамида ижтимоий, шу жумладан, таълимдаги янгиликка айланишини айтиш мумкин. Шундай қилиб, ғояларни янгиликка айланишини таъминлайдиган, шунингдек, ушбу жараённи бошқариш тизимини шакллантирадиган фаолиятни инновацион фаолият дейишимиз мумкин.


Таълим тизимига инновацион педагогик технологияларнинг жорий этилиши

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

Таълим жараёнига инновацион педагогик технологияларнинг тадбиқ қилиниши “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”да белгилаб берилган таълимни инсонпарварлаштириш муаммоларини самарали ҳал қилишда муҳим ўрин тутади. Мактаб таълими мазмунини тўла маънода инсонпарварлаштириш бугунги кун ўқитувчисидан ўз фаолиятига янгича назар солишни тақозо этади.


Жамиятимизнинг иқтисодий, ижтимоий, маданий ва маърифий соҳаларида кенг қамровда ислоҳотлар амалга оширилмоқдаки, бу ўз навбатида мактаб тизимининг бугунги битирувчисининг шахслик сифатларига бир қатор талабларни қўяди. Ўқувчи-ёшларнинг ўз-ўзини англаши, ҳаётий мақсадларининг аниқ ва тўғри шаклланиши, шахслик сифатларининг намоён бўлишида, шубҳасиз, мактаб таълим-тарбияси асосий ва бирламчи омиллардан ҳисобланади. Инсоннинг нафақат физиологик, руҳий, балки маънавий-аҳлоқий, интеллектуал ривожланиши, дунёни англаши айнан мактаблик даврига тўғри келади.


Баркамол авлодни шакллантиришда таълим –тарбия жараёнинг рақобатбардошлиги омиллари

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

Жамиятимизда юз бераётган туб ўзгаришлар мутахассисларни ҳар томонлама рақобатбардош етук баркамол инсон қилиб тайёрлашни талаб этмоқда. Давлат томонидан ишлаб чиқарилган “Таълим тўғрисида” ги қонун, “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури” сингари ҳужжатларни амалиётга татбиқ этиш бўйича қатор ишлар амалга оширилмоқда.


Бугунги кунда жамият ривожланиши педагогика-психология фанлари олдига катта вазифалар қўймоқда. Ижодкор, фаол, мустақил фикрловчи хаётдаги қийинчиликларга тўғри муносабатда бўлиб, уларни енгиб ўтадиган шахсни тарбиялаб вояга етказиш учун олий таълимда муҳим ўзгаришлар ва қайта қуриш хаётий зарурат бўлиб қолмоқда. Бугунги кун талабларидан келиб чиққан холда ёшларга рақобатбардош таълим-тарбия бериш уларни баркамол авлод сифатида шакллантириш  долзарб маслалардан ҳисобланади.


Бунинг учун айни пайтда бизнинг ёшларга қандай таъсирлар бўлаётганлиги ва уларнинг мақсади,  табиати, таъсир кучи, услуб ва мазмуни, кутаётган наатижалари ҳақида тўла тасаввурга эга бўлиш даркор. Бу борада  Президентимиз  Ислом Каримовнинг “Юксак маънавият-енгилмас куч” асаридан ҳар тамонлама тўғри жавоб олиш мумкин. Бу таҳдидларни бир ном билан,  яъни маънавий тахдидлар билан аталгани айни ҳақиқатдир.


“Чет тилларини ўқитишни жадаллаштиришнинг инновацион йўналишлари” Республика илмий-амалий конференцияси

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан


 


2014 йилнинг 31 октябрь куни Т.Н.Қори Ниёзий номидаги Ўзбекистон Педагогика фанлари илмий тадқиқот институти томонидан Тошкент шаҳар, Яккасарой тумани, 144-сонли умумий ўрта таълим мактабида “Чет тилларини ўқитишни жадаллаштиришнинг инновацион йўналишлари”мавзусида Республика илмий-амалий конференцияси ўтказилди.


 


 Конференциянинг мақсад ва вазифалари:


 


Мақсад: Педагогик ва ахборот технологиялардан фойдаланиб, чет тилларини ўқитишнинг сифати ва самарадорлигини оширишга қаратилган илмий-методик тавсиялар ишлаб чиқиш.


 


 Вазифалар:


 


-  чет тилларини ўқитишнинг сифати ва самарадорлигини оширишда инновацион технологияларнинг ўрнини белгилаш, уларни амалиётга татбиқ этиш механизмларини ишлаб чиқиш;


 


-  умумий ўрта таълим мактабларининг 1-синфидан бошлаб инглиз тилини ўргатишга ўтиш шароитида чет тилларни ўргатишнинг замонавий технологияларини ишлаб чиқиш ва улардан фойдаланишга оид назарий ёндашувларни умумлаштириш;


 


-  узлуксиз таълим тизимида чет тилларни ўрганишни ташкил этиш.


Zamonaviy ishlab chiqarishning bozor munosabati bilan uzviyligi

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

“Texnologiya va dizayn” va “Servis xizmati” yo`nalishlari uchun


 


Darsning maqsadi:


a)ta`limiyo`quvchilarga zamonaviy ishlab chiqarishning bozor munosabati bilan uzviyligi to`g`risida ma`lumot berish.


b) tarbiyaviy — bozor munosabatlari sharoitida yog`och, metall va gazlamaga ishlov berish hamda pazandachilik asoslari bo`yicha ishlab chiqarish ishlarini tashkil etishda o`quvchilarni mehnat tarbiyasiga o`rgatish.


v) rivojlantiruvchio`quvchilarga bozor munosabatlari talablari asosida ishlarni tashkil qilishni o`rgatish va ishlab chiqarishda foydalaniladigan zamonaviy asboblar va moslamalar haqida tushuncha berish.


Kasbga yo`naltiruvchi maqsad: o`quvchilarni mehnatga o`rgatish. Kasb-hunarga yo`naltirish asosida yog`och, metall va gazlamaga ishlov berish hamda pazandachilik jarayonlari asosida uyg`unlashtirilgan xalq hunarmandchiligi ishlari bilan tanishtirish.


        Darsning vazifalari:


— zamonaviy ishlab chiqarishning bozor munosabatlari bilan uzviyligini ta`minlashdan ko`zlangan asosiy maqsad bilan tanishtirish;


Кутубхонада мактаб ярмаркаси

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

 Янги ўқув йили бошланиши муносабати билан умумтаълим мактаблари ўқувчиларини асосий турдаги ўқув қуроллари, дарсликлар, мактаб формаси, кийим-кечаклар ва пойабзаллар билан таъминлаш ҳамда ота-оналар учун қулайлик яратиш мақсадида жорий йилнинг       10 августидан 10 сентябригача республикамизда жами 1885 та мактаб ярмаркалари ташкил этилади.   


 


Мактаб ярмаркаларининг 979 таси умумий ўрта таълим мактабларида (уларга 6298 та мактаблар бириктирилган) ташкил этилиб, улардан 2 846 665 нафар ўқувчи, 232 та академик лицей ва касб-ҳунар коллежларида ўтказиладиган ярмаркалардан 1 548 080 нафар ўқувчи, 398 та аҳоли гавжум бўлган бозорларда, 276 та йирик савдо мажмуаларида ташкил этиладиган ярмаркалардан 1 697 989 нафар ўқувчилар фойдаланади. Олис ва бориш қийин бўлган тоғли ҳамда чўл ҳудудларга 130 та кўчма автодўконлар хизмат кўрсатади.


“Xalq talimi” jurnali yangi bosqich sari

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан


“Xalq ta’limi” jurnali bugungi kunda maktabgacha, umumiy o‘rta ta’lim, o‘rta max­sus va kasb-hunar ta’limi, oliy va oliy ta’limdan keyingi ta’lim, malaka oshirish va qay­ta tayyorlash, maktabdan tashqari ta’lim tizimining ilmiy, nazariy asoslarini, ta’lim texno­logiyalari, mamlakatimiz va xorijiy ta’lim sohasidagi yangiliklarni xolis va haqqoniy tarzda yorituvchi  nashrlardan biridir.


 


Yoshlarga ta’lim berish sifatini oshirish, mustaqil hayotiy pozitsiyaga ega bo‘lgan ijtimoiy faol, aqliy va ma’naviy salohiyati yuksak shaxs etib tarbiyalashning natijaviy yo‘llari  jurnalda aniq va ravshan yoritib kelinmoqda.


Jumladan, jurnalda mamlakatimizda ta'lim tizimiga oid qabul qilinayotgan huquqiy-me'yoriy hujjatlarning mazmun-mohiyatini hamda xalq ta'limining buguni va istiqbolini ifoda etuvchi ilmiy asoslangan tahliliy maqolalar berib borish ham ko'zda tutilgan. 


 


Shuningdek, o‘qitishning ilg‘or tajribalarini targ‘ib etish, bu sohadagi ijobiy yutuqlarni umumlashtirish va ommalashtirish, tadqiqotchilarning pedagogika va psixologiya yo‘nalishidagi tadqiqotlari natijalari, o‘qitish metodikasiga doir yangiliklar ilmiy maqolalar bilan ko‘p ming sonli jurnalxonlarni tanishtirib borishda tahririyat o‘z oldiga aniq maqsadlarni belgilab oldi.


 


Ташкентский финансовый институт вошел в число лучших университетов мира

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

Ташкентский финансовый институт вошел в число 10-ти самых лучших учебных заведений среди университетов Индии, России, Малайзии и стран Средней Азии в категории «лучшие магистерские программы».


 



 



Открытие десятой международной выставки Республики Узбекистан

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

 


11 февраля 2014 года состоялось открытие десятой Международной Выставки «Образование и Карьера», организованная Торгово-промышленной палатой Республики Узбекистан, Министерством высшего и среднего специального образования Республики Узбекистан, Общественного Движения Молодёжи «Камолот», ООО “Expocontact”.