топик, блог, фотосет ёки йўналтиргич яратиш

Рейтинг
+46.50
avatar

Таълим ва тараққиёт

Батафсил

Илмий-методологик семинар ташкил этилди

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
2016 йил 12 феврал куни Жиззах вилояти халқ таълими ходимларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш институтида илмий-методологик семинар ташкил этилди. Семинарни институт маънавий-маърифий ва илмий ишлар проректори М.Мусурмонова кириш сўзи билан очиб берди. У сўзида семинарнинг ташкил қилиниши ва мақсади ҳақида тўхталиб ўтди ҳамда

Кеклажак авлод камолотида оила ва таълим муҳитининг роли

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Бугун Республика илмий педагогика кутубхонасининг ўқув залида “Соғлом она ва бола йили” Давлат дастури доирасида “Кеклажак авлод камолотида оила ва таълим муҳитининг роли” мавзусида ижодий учрашув бўлиб ўтди. Тадбирда Тошкент шаҳар ХТХҚТМОИ нинг 25 тингловчилари, яъни маънавият ва маърифат ишлари бўйича мактаб директорларининг ўринбосарлари ҳамда кутубхона фойдаланувчилари иштирок этдилар. Тадбир кутубхонанинг китобхонларга хизмат кўрсатиш бўлими бошлиғи Холсоат Чориеванинг кутубхонада ўтказилаётган “Очиқ эшиклар куни” муносабати билан кутубхона тарихи ва фаолияти, кутубхонада мавжуд бўлган адабиётлар, электрон китоблар, китоб кўргазмалари хақидаги маърузалари билан бошланди. Шундан сўнг кутубхонамиздаги маънавият ва маърифат сохасига оид адабиётлар,

Очиқ эшиклар куни

Илм-фан
Халқ таълими ходимлари ўртасида китобхонликни тарғиб қилиш ва улар  ўртасида тажриба алмашишни  йўлга қўйиш мақсадида 2016 йилнинг январь ойидан бошлаб Республика илмий педагогика кутубхонасида  фан ўқитувчилари учун “Очиқ эшиклар куни” тадбири  ўтказиб  келинмоқда.
 “Очиқ эшиклар куни” тадбири доирасида фанлар бўйича республикамиз ва хорижда нашр қилинган минглаб адабиётлар, газета ва журналлар, профессор-ўқитувчиларнинг илмий ишлари кўргазмаси ташкил этилмоқда ҳамда фан арбоблари ва мутахассислари билан турли хил семинар ва конференциялар, учрашувлар ўтказилмоқда.


Тошкент давлат аграр университетида “Ўзбекистон Республикасининг ер фонди ва ундан фойдаланиш” ресурс-ахборот маркази ташкил қилинди

Илм-фан

Тошкент давлат аграр университетида Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Тараққиёт Дастури (БМТТД), Глобал Экологик Жамғарма (ГЭЖ) ва “Ергеодезкадастр” давлат қўмитаси билан ҳамкорликдаги “Ўзбекистоннинг тоғли, ярим чўл ва чўл ландшафтларида суғорилмайдиган қурғоқчил ерларни рақобатли эксплуатация қилиниши натижасида табиий

Соғлом она ва бола – бахтли келажак асоси.

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
2016 йил 23 январида Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат Тиббиёт институти Ахборот ресурс маркази ўқув залида Бухоро вилояти  хотин-қизлар “Олима”  уюшмасининг  “Соғлом она ва бола – бахтли келажак асоси”  мавзуидаги илмий-амалий конференцияси бўлиб ўтди.  Олима аёллларнинг ушбу

“Ta’lim jarayonida axborot-kommunikasion texnologiyalardan foydalanishning dolzarb muammolari” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi o’tkazildi.

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Jizzax viloyati xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutida 2015 yil 20 noyabr kuni 2015-yil “Keksalarni e’zozlash yili”ga bag’ishlab “Ta’lim jarayonida axborot-kommunikasion texnologiyalardan foydalanishning dolzarb muammolari” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasio’tkazildi.
Konferensiya quyidagi sho’balar asosida tashkil etiladi:
1. Maktabgacha, boshlang’ich va maxsus ta’lim tizimida axborot-kommunikasion texnologiyalaridan foydalanishni takomilashtirish.
2. Umumta’lim fanlarini o’qitishda axborot-kommunikasiya texnologiyalaridan foydalanish orqali ta’lim-tarbiya samaradorligini oshirish.
3. Uzluksiz ta’lim tizimida mutaxasiss kadrlar tayyorlash jarayonida  axborot-kommunikasion texnologiyalar asosida kasbiy kompetentlikni yuksaltirishning o’ziga xos xususiyatlari.
4. Malaka oshirish va qayta tayyorlash tizimida fanlarni o’qitish jarayonida axborot-kommunikasion texnologiyalaridan  foydalanishning usul va vositalari.

Ta’lim olish va ilmiy faoliyat bilan shug’ullanish yoshlarning qonuniy huquqlaridir

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Abduraximova Farangiz Maxmudovna ( SamDCHTI “ Tarjima nazariyasi va amaliyoti” fakulteti o’qituvchisi)
Nuritdinov  Abdulatif  Abduraxmanovich  ( SamDCHTI“     Tarjima nazariyasi va amaliyotifakulteti  talabasi)
Kohna zaminimiz odamlari konglida ustuvor bolgan adolat, haqiqat, imon, oliyjanoblik, bagrikenglik, mardlik, tantilik kabi ulughislatlar bu muborak hujjatKonstitutsiyamizda munosib orin olgan.
( I.A. Karimov)
Mustaqil O’zbekiston Respublikasi o’z  taraqqiyot yo’lini belgilab olar ekan, demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyati qurishni o’z oldiga pirovard maqsad qilib qo’ydi. Bu oliy maqsad yo’lida shu kungacha ko’pdan ko’p ishlar amalga oshirildi. Ma’lumki, demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyatini Konstitutsiya va qonun ustunligiga erishmay, ularni ham normativ hujjatlarda, ham amalda ta’minlamay turib qurib bo’lmaydi.O’zbekiston Respublikasining Prezidenti I.A.Karimov  ta’kidlaganidek: “ Huquqiy davlatning asosiy belgisi – barcha fuqarolarning qonun oldida tengligi, Konstitutsiya va qonunlarning ustunligi ta’minlanishidir”.

Замонавий дарс

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Замонавий дарс ва унга булган педагогик услубий талаблар.
   
 Мустакил Узбекистоннинг порлок келажаги ёш авлодни баркамол килиб тарбиялашни талаб этади.Баркамол инсонни тарбиялашда эса замонавий дарснинг алохида урни бор хаёт гултожи хисобланган инсоннинг  камолот даври, инсон булиб шаклланиш  онлари мактабда кечади. Инсон улгайганда унга обру-эътибор келтирув барча фазилатлар болалигида шаклланади. Шунинг учун хам укитувчиизланиб урток, замон талабига мос бермоги лозим.

Таълим жараёнини инновациялар асосида ташкил этишнинг методик афзалликлари

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
            Таълимда усуллар тўғри танланса, кўзланган натижага қисқа йўл билан эришиш мумкин. Таълим-тарбия соҳасининг тўхтовсиз такомиллашиб бориши ва янги имкониятларнинг юзага келиши умумтаълим муассасалари олдида турган вазифаларни муваффақиятли амалга ошириш учун ўқитиш усулларини муттасил янгилаб туришни тақозо этмоқда.
Ж.Ғ.Йўлдошевнинг (1966) эътироф этишича, «Ўқув жараёнига янгича қарашнинг туб моҳияти шундан иборатки, ўқитишда ички мотивациядан (диққатни тортиш, ички туйғу, истак, заруриятни шакллантириш) келиб чиқиш керак. Ўқув жараёнида асосий ҳаракатлантирувчи куч – ўқувчи учун ҳам, ўқитувчи учун ҳам ички мотивация бўлиши керак. Бунда ўқувчилар билим олишга интилиши (худди бензини бўлмаса, автомашина ўрнидан қўзғала олмагани каби билим олмасанг, сенинг ҳаётдаги ўрнинг бўш, жамиятга қўшила олмайсан...) ва билим олишга эҳтиёж бўлиши керак, ўқиш мақсадлари ички эҳтиёжга айланиши керак». Ўқувчи реал ҳаётга кириб бориши ҳамда унда фаол иштирок этиши учун билим, кўникма ва малакалар билан бирга илмий билиш методларига эга бўлиши кераклигиини онгли равишда тушуниб етиши лозим.

Hamkorlikning yangi ufqlari

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Навоийда Германия давлатининг «Хорижий мактаблар марказий бошқармасининг немис тили бўйича координатори ва консультанти Свен Шрёдер навбатдаги ташриф билан бўлди.
 
Свен Шрёдер таълим муассасасида немис тили фанининг ўқитилиш даражаси ва ўқувчиларнинг билим даражалари билан яқиндан танишиш мақсадида Навоий давлат  кончилик инстиути қошидаги 2-сонли академик лицейида ўқитувчи Н.Қаҳҳорованинг немис тили фанидан дарс машғулотини „Хорижий тиллар” йўналиши 3-“С”-13 гуруҳидаги „Модал феъллар (Die Modalverben)” мавзусидаги дарс машғулотида иштирок этди. Дарсда  8 нафар ўқувчи иштирок этди. Дарс машғулоти давомида фан ўқитувчиси томонидан замонавий илғор-педагогик ва ахборот-коммуникацион технологиялардан кенг фойдаланилган ҳолда мавзу тушунтирилди. Жумладан, фан ўқитувчиси томонидан ўқувчилар диққатига ноутбук воситасида мавзуга оид аудио материал (немис тилида) эшиттирилди ва ўқувчилар матнда тушириб қолдирилган модал феълларни ҳамда шаҳар номларини нуқталар ўрнига ёзиб, матнни тўлдиришди ва ўзларининг фикр-мулоҳазалари билан матнни якунлашди. Сўнгра, фан ўқитувчиси томонидан ушбу матн юзасидан ўқувчиларга саволлар берилди. Ўқувчилар берилган саволларга муносиб жавоб қайтаришди. Дарс давомида ўқувчилари фаол иштирок этишди ва мавзуга оид, модал феъллар иштирокида турли мазмундаги гаплар туздилар. Дарс якунида, Свен Шрёдер ўқувчиларни қизиқтирган саволларга жавоб берди. Свен Шрёдер ўқувчилар билан немис тилида эркин мулоқатда бўлди. Ўқувчилар координатор Свен Шрёдерга ўзларини қизиқтирган саволлар билан мурожат қилди.

ZiyoNET ресурслари асосида сифатли таълим ва билим олиш

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 17 августдаги 12-сон баёни билан тасдиқланган Дастурга мувофиқ Халқ таълими вазирлиги томонидан ўқувчиларнинг синфдан ташқари вақтларини мазмунли ташкил этиш борасида муайян ишлар амалга оширилмоқда.
Хусусан, вазирликнинг 2015 йил 18 августдаги 236-сонли буйруғи қабул қилиниб, мазкур буйруқ билан “Умумтаълим мактабларида таълим сифатини ошириш, синфдан ташқари машғулотларни ташкил қилиш, маънавий-маърифий, маданий тадбирлар самарадорлигини ошириш, ўқувчиларнинг бўш вақтларидан унумли фойдаланишга қаратилган чора-тадбирлар” Дастури тасдиқланди. Ушбу дастур барча ҳудудий халқ таълими бошқарув идораларига етказилиб, у асосида синфдан ташқари тўгараклар фаолиятини ташкил этиш вазифаси топширилди.
Халқ таълими вазирлиги томонидан ўқувчиларниг бўш вақтларидан унумли фойдаланиш мақсадида барча таълим муассасаларида фан тўгараклари, спорт секциялари, маънавий-маърифий, маданий тадбирлар ўтказилишига катта эътибор қаратилмоқда.

В Узбекистане запущен сайт позволяющий отслеживать посещаемость и успеваемость ребенка

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Новый сайт eka.uz позволит родителям подробно отслеживать посещаемость ребенка в образовательном учреждении, его успеваемость, а также проверять наличие домашнего задания.
Благодаря новой системе родители путем получения ежедневных СМС-сообщений будут знать, был ли ребенок в школе, какие оценки он получил (к ним будут прилагаться примечания педагога), какое домашнее задание дал учитель.

Таълим тарбия

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Ҳасан Йўлдошев
Ғузор саноат-транспорт касб-ҳунар коллежи директори
 
Таълим тарбия хақида.
Мамлакатимизда мустақиллик шарофати туфайли қатор соxаларда, жумладан иқтисодий, ижтимоий, маданий, ва спорт соxалари қатори халқ таълими xамда олий ва ўрта-махсус таълимда xам туб ижобий бурилиш юзага келди. Айниқса, биз фаолият юритаётган касб-xунар таълими тизимидаги олиб борилган ислоxотлар таълимнинг маъно ва мазмун жиxатидан янги поғоналарга кўтарилишига туртки бўлди. Эндиликда балоғат ёшига етган ёш авлод муайян касб ёки xунар эгаси бўлиб ўқув даргоxини битирмоқда. Бизнинг Ғузор саноат-транспорт касб-xунар коллежи ташкил этилганига эндигина 9 йил бўлиб, у тумандаги навқирон ўқув даргоxларидан саналади. Коллежимиз 720 ўринга мўл-жалланган бўлиб xозирги кунда бу ерда 754 нафар ёшлар таxсил олмоқда. Уларга 58 нафар малакали педагог 9 хил йўналишдаги мутахассислик бўйича таълим беришади.
Ёшларимиз халқ хўжалигининг турли соxалари учун зарур бўлган мутахассисликлар — компьютер инжиниринг техниги, тикув ва тикув-трикотаж буюмлари ишлаб чиқариш  техник-технологи, автомобилларни таъмирлаш ва техник хизмат кўрсатиш бўйича техник-механик, транспортларда ташиш ва бошқаришни ташкил этиш (автомобиль транспорти) техниги, қишлоқ хўжалик машина ва жиxозларига хизмат кўрса-тиш механиги, пайвандлаш ишлари механик-техниги, экология ва атроф-муxит муxофазаси бўйича мутахассис xамда электр станциялари ва электр тармоқлари ускуналарига хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва монтаж қилиш бўйича электромонтёр каби касб эгалари бўлиш иштиёқида таълим олишмоқда. Бунга қўшимча равишда нефть ва газни қайта ишлаш машина жиxозлари механиги мутахассислиги бўйича ўқитишни xам йўлга қўйдик. Юқорида санаб ўтилган мутахассисликлар бўйича ўқувчилар ўзлаштираётган билим ва кўникмаларнинг пухта, меъёрий талаблар даражасида бўлиши учун амалий машғулотлар олиб бориш xақида алоқадор ташкилотлар, йирик саноат корхоналари билан келишувга эришдик. Коллежимизни битирувчи ёшларни ишга жойлаштириш муаммоси xам бугунги куннинг долзарб масаласига айлангани сир эмас. Биз бу муаммони xам xал этишда маълум силжишларга эришдик. Ишлаб-чиқаришга ихтисослашган давлат секторидаги корхона ва ташкилотлари билан биргаликда кичик бизнес, фермер хўжаликлари, якка тартибдаги тадбиркорлар билан xамкорлик ушбу муаммони ижобий xал этишда кўмак бермоқда.
Президентимизнинг 2014 йил 6 февралдаги ,,Ўзбекистон Республикасида ёшларга оид давлат сиёсатини амалга оши-ришга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида‘‘ги Қарори келажагимиз бўлган ёш авлодни ёт ва зарарли ғоялар таъсиридан xимоя этишда, уларни буюк аждодларимизга муносиб авлод этиб тарбия-лашда бизга зарурий дастур бўлди десам, янглишмаган бўла-ман. Шу мақсадда коллежи-мизда маънавий ишларни тўғри йўлга қўйиш, ўқувчиларнинг вақтларини мазмунли ўтказиш, уларни зарарли ёт ғоялар таъ-сиридан xимоя этиш мазму-нидаги ишлар режаси ишлаб чиқилган.
Ўқувчиларнинг дарсга қатнаши, кийиниши, одоби кузатилиб борилади.
Шу йилнинг ёз фаслида ўтказилган ,, Юксак маънавиятли авлод‘‘ Республика фестивалида коллежимиз ўқувчилари муваффақиятли иштирок этишди. Фестивалнинг вилоят босқичида техника ижодкорлиги танловида коллежимиз ўқувчилари Байрамали Дўланов xамда Аббос Бобоқуловлар ўзлари яратган xаракатли механизмлар намойиши билан иштирок этишиб, фахрли 2-ўринни эгаллади. Фестивалнинг ”Президент асарлари билим-дони‘‘ танловида иштирок этган Мурод Норқобилов xам фахрли ўринга лойиқ кўрилди.
Бундай билимдон ва қобилиятли ўқувчилар коллежимизда кўпчиликни ташкил этади. Шу йил коллежни битирган ўқувчиларимиздан 15 нафари Республикамизнинг турли олий ўқув юртларига ўқишга қабул қилинганлиги xам меxнатимиз самара бераётганидан далолатдир.
Ўқитувчиларимиз орасида ўз ишига масъулият билан ён-дашадиган, жамоада эътибор топган педагоглар талайгина. Она тили ва адабиёти фани ўқитувчиси Xалима Одинаева, физика фани ўқитувчиси Адо-лат Эшимова, информатика фани ўқитувчиси Ёқуб Бойқулов, умумкасбий ва мута-хассислик фани ўқитувчиси чори Расулов, ишлаб чиқариш таълими устаси Феруза Пар-даева каби устозлар шулар жумласидандир.
 
Таълимга эътибор — келажакка эътибор. Ёшларимизнинг бугуни ва келажагига эътибор қаратилган шундай мамлакатда яшаётганимиздан фахрланамиз. Шундай экан юртимиз фарзандларини тарбиялашда янада масъулият ва фидойилик кўрсатиш бурчимиздир.

Таълим ва тарбия уйғунлиги – баркамол авлодни шакллантиришнинг муҳим омили

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан


Жорий йил 29 сентябрь куни соат Миллий матбуот марказида   1 октябрь – “Ўқитувчилар ва мураббийлар куни” умумхалқ байрами муносабати билан “Таълим ва тарбия уйғунлиги – баркамол авлодни шакллантиришнинг муҳим омили” мавзусида оммавий ахборот воситалари ходимлари учун матбуот анжумани ўтказилди.
Матбуот анжуманида ўтган давр мобайнида таълим тизимида амалга оширилган кенг кўламли бунёдкорлик ишлари ҳақида батафсил маълумот берилади. Хусусан, таълим мазмунини янги сифат босқичига кўтариш йўлида олиб борилаётган ислоҳотлар ҳақида: устоз ва мураббийларни ҳар томонлама рағбатлантириш, улар меҳнатига ҳақ тўлашнинг такомиллаштириш, тизимда таълим мазмунининг сифат ва самарадорлигини кўтариш мақсадида амалга оширилаётган ишлар тўғрисида ахборот берилди.

Axborot kommunikatsiya texnologiyalarining dolzarb muammolari

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан

Andijon davlat universitetda fizika-matematika fakultetining “Axborot kommunikatsiya texnologiyalarining dolzarb muammolari” mavzusidagi Respublika  ilmiy-amaliy konferensiya bo’lib o’tdi.
Dunyo bo’yicha qabul qilingan axborot va uning himoyalanishi, uning qayta ishlanishi tizimlarini ishlab chiqish hamda huquqiy va boshqa omillarni hisobga olgan holda fanning mazmunini bugungi

Mening bobom, buvim mahallamiz faxri.

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Mening bobom, buvim mahallamiz faxri.
Reja         
1.       Mahallamiz kelajagi uchun xissa qo’shgan insonlar.
2.       Keksalarni e’zozlash yoshlarning burchi.
3.       Men bobom va buvim bilan faxrlanaman.
 
Bizning mahallamiz buyuk bobokalonimiz ismi bilan ataladi, ya’ni Amur Temur mahallasidir. Bizning mahallamiz, qishlog’imizning eng oldi mahallalaridan hisoblanadi. Mahallamiz fuqarolari juda ahil ,inoq bo’lib yashashadi. Qolaversa, qishlog’imizda  har shanba va yakshanba kunlari obodonlashtirish ishlari olib boriladi. Mahallamizning rivojlanishi uchun ko’pchilik insonlar o’z xissalarini qo’shib kelishmoqda. Bulardan, qishlog’imizning tinchligi uchun profilaktika inspektori Do’ltayev Umidjon, qolaversa qishlog’imizning gullab, yashnashi uchun Marg’izor MFY raisi Aziza Olimova o’z xissalarini qo’shib kelishmoqda.
Har bir inson borki umri davomida ulg’ayib, keksayib boradi. Biz yoshlar o’zimizdan katta insonlarni xurmat qilishimiz kerak. Bu yil yurtboshimiz tomonidan “ Keksalarni e’zozlash yili ”deb e’lon qilindi. “ Keksalarni e’zozlash yili ” munosabati bilan keksalarimizni madaniy hordiq chiqarishlari uchun bepul yo’llanmalar berilmoqda. Biz yoshlar ko’cha- kuyda, mahallda doimo keksalarni e’zozlab, ko’klarga ko’tarishimiz kerak. Aytishadiku, “ O’lganda ming bor yo’qlagandan, tirikligida bir bor yo’qlagan afzal ”. 
O’ylaymanki dunyoda har bir inson bobo va buvisini yonida bo’lishini istaydi.
Mening ham bobojonim va buvijonim borlar, buvijonim menga  bo’sh vaqtlarimda kashta tikishni, zardo’zlikni o’rgatib turadilar. Deyarli ko’p vaqtim bobojonim va buvijonim bilan o’tadi. Bobojonim ham juda ko’p narsalarni biladilar. Ular umri davomida bo’lib o’tgan juda ko’p voqea va hikoyalarni so’zlab beradilar. Men bu hikoyalarni tinglab o’zimga kerakli xulosalarni chiqarib olaman. Ular doimo ezgulikka chorlaydilar. Men shunday bobojonim va buvijonim borligidan faxrlanaman.
 Namangan viloyati Pop tumani 6-sonli umumiy o'rta ta'lim maktabi 8-b sinf Soataliyeva Shaxnoza  

“Китоб бизни бирлаштиради”

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Юртбошимиз таъкидлаганларидек, мустақил Ўзбекистонимиз олдида турган энг муҳим вазифаларидан бири баркамол авлодни тарбиялаш ҳисобланади. Бу борада, айниқса болалар адабиёти катта аҳамиятга эга. Болалар адабиёти ёшларни иймон-эътиқодли кишилар сифатида Ватанга муҳаббат, юртимиз билан фаҳрланиш  руҳида тарбиялашда мамлакатимизнинг кудратли қуролидир. Фақат чинакам бадиий асаргина болаларга кучли таъсир кўрсатади. Болалар ёзувчиларнинг энг яхши китоблари ёш авлодни ҳаётга тўғри муносабатда бўлишга  ўргатади, она-диёримизга  садоқат руҳида тарбиялайди, юртимизнинг муносиб фарзандлари бўлишига чақиради.      

Fizika o'qitishda innovatsion usullardan foydalanish

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ TA’LIM VAZIRLIGI
QASHQADARYO  VILOYAT PEDAGOG KADRLARNI QAYTA TAYYORLASH  va  MALAKA OSHIRISH INSTITUTI
 
 
 
TABIIY FANLAR KAFEDRASI .
 
 
Malakaviy ishi
 
Mavzu: Fizika darslarida  ilg’or pedagogik  texnalogiyalarni  qo’llash .
 
  
 
Bajaruvchi: Kasbi  tuman Xalq ta’limi bo’limiga  qarashli
13 — umumiy o’rta ta’lim  maktabining  fizika  fani o’qituvchisi 
Arabova  Zamira .
 
 
 
           Rahbar :              Dilfuza  Qorayeva
 
 
        Taqrizchi :          Karim Xudoyqulov
 
 
 
 
 
 
Mening  eng  katta ishonchim – yosh avloddir .  Zamonaviy  bilimga  ega, odobli, ilmli, ko’rsang havasing keladigan, barkamol  va shijoatli farzandlarimizdir.
        Men o’zimning taqdirimni ham, mamlakatimiz va mustaqilligimizning  taqdirini ham ana shularning qiyofasida  ko’raman .
 
                                               ISLOM KARIMOV .
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mavzu. Fizika darslarida  ilg’or pedagogik  texnalogiyalarni  qo’llash.
 
Reja .
I. Kirish :
Innovatsiya nima ?
II. Asosiy qism :
1.    Interfaol usullar .
2.    Blits.
3.    Bumerang .
4.    Klaster .
5.    Sinkveyn.
6.    Ven dagrammasi .
7.    “  Ikki qismli kundalik  “
8.    “Sport – loto “ o’yini .
9.    “Domino “o’yini .
10.“Insert “ jadval .
     11. Piramida
12.O’yla, izla ,top .
13.Matn yozish .
14.Kubiklar .
III. Xlosa .
 
 
    Innovatsiya  — lotincha  so’z bo’lib, “yangilik kiritaman, tatbiq etaman, o’zgartiraman “ degan ma’nolarni bildiradi .   Keng ma’noda qaraganda  ta’lim tizimidagi  har qanday o’zgarish – bu pedagogik innovatsiyadir. Bu ta’limot  uch yo’nalishni o’z ichiga oladi :
1.    Pedagogik  neologiya  ( yunoncha  neo- yangi va “Logos” – ta’lim –yangilik haqidagi ta’limot ) bunda  pedagogika sohasidagi  yangiliklar o’rganiladi va umumlashtiriladi .
2.    Pedagogik akseologiya  ( yunoncha “Aksioma “- hurmat qilmoq, isbotlanmaydigan ta’limot )  deyilib bunda pedagogik yangiliklar ichidan eng samaralisi tanlab olinadi .
3.    Pedagogik praksologiya ( yunoncha “Proks “ – harakat, “Logos” – ta’lim ,amaliyotga qo’llash haqidagi ta’limot ) deyilib bunda tanlab olingan pedagogik yangiliklar amaliyotda qo’llaniladi .
    O’qituvchiga qo’yiladigan talablar :
-         Innovatsion texnalogiya tushunchasini, uning mazmun mohiyatini bilishi ;
-         Innovatsion texnalogiyalarning ta’lim maqsadini amalgam oshirishdagi o’rni va rolini  bilishi.
-         Innovatsion texnalogiyalarni fanlar bo’yicha qo’llash prinsiplarini  bilishi ,o’quvchilarning mustaqil faoliyatlarini tashkil qilish  va ta’minlash  yo’llarini  bilishi.
-         O’quvchilarning o’z ustida mustaqil ishlash mahoratini oshirish usullarini egallashi .
-         Ko’rgazmali o’qitish usullarini bilishi va egallashi .
Ilg’or pedagogic texnalogiyalarni  qo’llab namunaviy o’quv mashg’ulotlarini o’qitish ta’lim – tarbiyaning faollashtiruvchi usullarini  bilishi va egallashi  kerak. Bugungu kunda Ozbekistonda uzluksiz ta’lim ta’lim tizimida 80 ga yaqin innovatsion texnologiyalar va metodlardan  foydalanilmoqda .
Masalan:
-         “Bumerang “
-         “Loyihalash “
-         “Ishbilarmonlik rolli o’yini “
-         “Charxpalak “ texnalogiyalari
-         “Klaster “ metodi .
-          “Xulosalash “texnalogiyalari  .
-         “Muommoli o’qitish texnalogiyalari  .”
-         “Beer (Yelpig’ich ) texnalogiyalari  .”
-         “Muammo “
-         Debatlar .
-         “Mini  test metodi “
-         Skarabey  texnalogiyasi
-         “Aqliy hujum “
-         “Ikki qismli kundalik “
  O’qituvchi  qaysi fandan dars o’tmasin, har doim “Qanday o’qitish kerak? “ degan savol  turadi. Bu masalani yechimi faqatgina shu pedagogning  mahoratiga bog’liq .
                Maqsadimiz:
“Sen buni bilishing kerak “ degan majburlovchi da’vatdan “ Menga bu zarur va men buni bilishga ,uni hayotga qo’llashga qodirman “ degan ichki ishonch va intilishni yug’otish !
 
 
O’qitish jarayonida  qo’llaniladigan usullar  juda ko’p. Bu usullar bolaning yosh  xususiyatlariga ,  ko’pchilikni o’qitishga  yoki individual ta’lim  berishga mo’ljallangan   bo’ladi.
 
1.    Blits   — uch bosqichda olib boriladi. Hamma bosqichlar uchun bir xil vaqt ajratiladi .Shu o’yinni VI sinfda “Tovush manbalari “ mavzusiga qo’llalik .
 
I  bosqich :
 Bunda har bir o’quvchi induvidual holatda islaydi
Shart: “Tovushning tabiiy manbalari”ga ettita misol yozing  1 daqiqa vaqt ajratiladi. Keyin o’qib eshitiladi .
II bosqichda o’quvchilar ikkitadan bo’lib 
III  bosqichda Qatoridagi o’quvchilar bir guruh bo’lib 1 daqiqa ichida 30 ta “Tovushning tabiiy manbalari”ga  misol yozishadi. Keyin o’qib eshitiladi .
Bu metod bolalarni hamjihat bo’lib fikirlashga, tezkorlikka o’rgatadi .
 
II .Bumerang
Ushbu texnalogiya dars jarayonida, darsdan tashqari bo’sh vaqtlarda turli adabiyotlar tarixiy manbalar, matnlar bilan ishlash jarayonida o’quvchilarning o’rganilgan mavzuni yaxshi eslab qolish og’zaki nutqini rivojlantirish va o’z fikrlarini erkin bayon eta olish malaksini shakllantiradi shuningdek  bir dars davomida barcha o’quvchilarni baholash imkonini beruvchi texnalogiya hisoblanadi  Bu texnalogiyadan  yangi mavzuni yoki materialni o’rganish jarayonida foydalanish maqsadga muvofiqdir.
1-   bosqich .O’quvchilar 4-5 kishidan iborat kichik guruhlarga bo’linadi .
2-   bosqich .O’qituvchi har bir guruh va uning har bir a’zosiga mustaqil o’rganish fikrlash va yodda saqlab qolish uchun o’rganilayotgan yangi mavzu bo’yicha alohida yozma  tarqatma material beradi. Tarqatma material umumiy mavzuning bir qismini tashkil etib, guruhning barcha a’zolariga  bir xil mazmunda berilishi kerak. Demak yangi mavzu oldindan tashkil etiladigan guruhlar soniga qarab to’rt  yoki besh qismga bo’linishi lozim. Shunda har bir guruh yangi mavzuga oid alohida matnga ega bo’ladi .
3-   bosqich.Gguruhning har bir a’zosi matnni yakka tartibda alohida o’rganib chiqib, eslab qolishi, keyin esa guruh a’zolari matnini o’zaro savol-javob asosida guruhda muhokama qilishi  kerak. Matnning katta kichikligiga qarab  bu ishga 10 min ajratiladi .
4-   bosqich.  O’qituvchi har bir guruh yoniga kelib oldindan raqam yozilgan kartochkalardan bittadan olishni taklif etadi ( qog’oz soni guruhdagi o’quvchilar soniga teng bo’lishi kerak, 1 raqamini olganlar 1- guruhga, 2 raqamini olganlar 2- guruhga va hokazo .) O’qituvchi raqamlar bo’yicha yangi guruh tuzishni taklif etadi .
5-   bosqich .Yangi tuzilgan guruhning  har bir a’zosi endi o’ziga  2ta vazifani ham o’qituvchi, ham o’quvchi vazifasini oladi .Yani guruhning har bir a’zosidan oldingi  guruhda o’zi  o’rganib  chiqqan  maqtn mazmunini  yangi  guruh o’zolaroga  o’rgatishi  va o;z  navbatida  guruhning  boshqa  a’zolarining   matnlarini   ham o’zlashtirib olish talab  etiladi.  bunda  guruhning har  bir  ishtirokchisi   o’zi o’zlashtirgan materualni  so’zlab berishi  orqaki boshqalarga yetkazishi lozim.buningv uchun  20 daqiqa vaqt  ajratiladi.   natijada raqamlar  bo’yicha tuzilgan yangi  guruhlar  umumiy  mavzu boyicha  barcha  materialni  o’zlashtirishga erishadilar.
6-   bosqich. Guruhdagilar  bir-birlariga   o’z  matnlarini  gapirib  bergach ,  matn   qanday  o’zlashtirilganini  tekshirish  uchun  o’qituvchi   guruh  a’zolariga o’z   matnlaridan  kelib chiqib  bir-birlariga    savol  berishlari  tushuntiriladi  va   guruh ichida  shu  tariqa  ichki  nazorat  o’tkaziladi. bu esa guruhdagilarning  bir-birlariga   so’zlab  bergan materiallarini  boshqa-lar  tomonidan qanday  o’zlashtirilganini  aniqlashga  va  mustahkamlashga  yordam beradi.
7-   bosqich.  O’qituvchi  barcha  o’quvchilarning   oldingi  guruhlarga qaytarilishlarini  so’raydi va hamma dastlabki  guruhiga qaytadi .
8-   O’qituvchi barcha o’quvchilarning mavzuga oid hamma material bilan tanishib  chiqqanligini  hisobga olgan  holda  sinfdagi hohlagan o’quvchisidan  usgbu mavzuga oid  hohlagan savolini so’rashi mumkinligini  va nazorat savollarini reytini ballariasosida baholashini aytadi
9-   bosqich. O’qituvchi tarqatma materiallardagi savollar asosida guruhlarning o’zlashtirishini tekshirib  chiqadi
10-                     bosqich. O’qituvchi har bir guruhga o’z materiali asosida  yangidan  3ta savol  tuzishni aytadi  Vaqt 3-5 daqiqa
11-                     bosqich .Bu bosqichda guruhlar bir – birlariga  o’zlari tuzgan savollarni beradilar va berilgan javoblar  baholanadi. Agar guruhlar savolga javob bera olmasa o’zlari to’ldiradi va qo’shimcha balni qo’lga kiritadilar .
12-                     Yakuniy bosqichda  guruhlar to’plagan  ballar  hisoblanib, rag’batlantiriladi .Bunda guruh a’zolarining ham fikrlari inobatga olinib ballar qo’yiladi .
Bu o’yinni masalan VII sinfda 30-mavzu. Sirpanish ishqalanishi. Dumalanish ishqalanishi  mavzusini o’tishda qo’llashni ko’raylik .
I-                 bosqichda  o’quvchilarga  kartochkalar tarqatamiz. Tarqatib bo’lgach ochib qarashlari aytiladi. Kartochkalarda “ Doira “, “Rubob “, “G’jjak”, “Surnay “  yozuvlari bo’ladi. O’quvchilardan gapirmasdan pantamimo qilib o’z guruhlarini topishlari aytiladi.
2-3-bosqich: “Doira “ guruhi  a’zolariga  “Sirpanish ishqalanishi deb nimaga aytiladi ?”
“Rubob “guruhi  a’zolariga  “ Sirpanish ishqalanish kuchi formulasi, undagi kattaliklar “,“G’jjak” guruhi  a’zolariga   “Dumalanish ishqalanishi  deb nimaga aytiladi ?”, “Surnay “  guruhi  a’zolariga  “  Dumalanish ishqalanish kuchi qanday kattaliklarga bog’liq? “ degan topshiriqlar beriladi .Guruh a’zolari savollarni yotib beruvchi matnni alohida daftarlariga yozishlari eslatiladi .Buning uchun 8 min vaqt berilgani eslatiladi .
4-bosqich. O’quvchilarda “1 ” va “2” raqam yozilgan kartochkalarni tarqatib chiqamiz.
5- bosqich .Yangi tuzilgan guruhlar bir birlariga o’zlariga berilgan topshiriqlarni o’rgatishadi ( “Mehmonlarga “) … Shu tartibda barcha bosqichlarni  yuqorida aytilgandek tashkil etiladi.
IV. “Klaster “ .
  Klaster inglizcha so’z bo’lib ( cluster ), bosh, bir shingil, popuk ma’nosini anglatadi. Klaster – bu ma’lum bir mavzu bo’yicha o’ylashga yordam beruvchi strategiya bo’lib  fikrlashning nochiziqli  shaklidir.
Klasterni o’tkazish usuli
1       .Doskaning o’rtasiga tayanch, asosiy formula, tushuncha yoki fizik qonun yozib qo’yiladi .
2       O’quvchilar shu so’z bilan bog’liq hayoliga kelgan barcha so’z va gaplarni aytadilar. Ularni o’qituvchi, boshlovchi o’quvchi  yoki fikr aytgan o’quvchining o’zi doskaga yozib qo’yadi .
3       Go’yalarni aytish va yozish belgilangan vaqt davomida amalga oshiriladi .
4       Yozish tugagach, yozilgan so’zlar orasida bog’liqlik tahlil qilinadi va chiziqchalar chiziladi .
 
 
 
 
Doirachalar ichiga :
Og’rlik kuchi, elastiklik kuchi, jism tezligini o’zgartiruvchi sabab, Nyuton ,
dinamometr, jism shaklini o’zgartiruvchi sabab …. yozilishi mumkin. bog’liqlik chiroyli chiqmasa shingil, yoki popuk hosil bo’lmay qoladi .
 
V. “Sinkveyn “  tuzish. Qisqa gapda katta o’quv axborotni  o’z ichiga olgan qofiyalanmagan misra. Sinkveyn  — fransuzcha so’z bo’lib  “besh “  degan ma’noni bildiradi. U  besh qatordan iborat bo’ladi .
1- qator: Mavzu   bitta so’z bilan yoziladi .
2- qator: mavzu ikkita so’z bilan yoziladi .
3- qator :  Mavzudagi voqea uchta so’z bilan  yoziladi
4- qator: Munosabat, hissiyot to’rtta so’z bilan yoziladi .
5- qator: Mavzu mazmuni bitta so’z bilan yoziladi .
 
Masalan  :  IX sinflarda  “Koinot haqidagi tasavvurlar bo’limi”da
 
1.    Mars 
2.    To’rtinchi  sayyora, qizil
3.    Doimiy, murakkab harakatda .
4.    Yer gruppasiga kiradi, tabiiy yo’ldoshlari ikkita, hayot mavjud emas.
5.    Sayyora .
VI  sinflarda Tezlik va uning birliklari mavzusidan:
 
1.    Tezlik .
2.    Vektor kattalik.
3.    Texnikadagi asosiy parametr.
4.    O’lchovchi asbobi spidometr, asosiy birligi  m/s.
5.    Fizik kattalik .
 Bu vazifani musobaqa darslarida  kichik guruhlarga uyga topshiriq sifatida  berish mumkin .
 
VI . Venn diagrammasi .
Fizik hodisalar mexanizmlarning bir biriga o’xshydigan va  o’xshamaydigan xususiyatlarini taqqoslovchi vosita buning uchun ikki yoki undan ortiq doira quriladi. Doiralarning ikki tomoniga taqqoslovchi hodisa yoki mexanizmning nomlari yoziladi. Kesishuvchi doiralarga moz ravishda o’xshydigan yoki o’xshamaydigan xossalaro yoziladi .                                     
                                                O’xshash tomonlari .
VI sinfdagi o’quvchi yoshlarning   tabiati hali o’yinqaroq  bo’lishini  hisobga olsak, ta’limning ma’ruza  usuli unchalik qo’l kelmaydi .  Konferensiya darslarini ham yuqori sinflarda qo’llashning samarasi  ko’proq bo’ladi.
   O’quvchilarni ko’proq qiziqtirish uchun  “O’yin dars”laridan  foydalanish mumkin.
VII. “Ikki qismli kundalik “ metodi –
    Darsning yangi mavzu o’rganilayotgan qismida yoki yangi terminlar, tushunchalarni mustahkamlashda  foydalaniladi .
    Bu metod bilan ishlash asosan yozma shaklda amalga oshiriladi .Bunda o’quvchi o’zining konspekt daftarini ikki qismga ajratadi .Yangi o’rganilgan tushuncha, ta’rif yoki izohlar  daftarning birinchi tomoniga yoziladi. Ikkinchi tomonga esa har bir o’quvchi berilgan ta’rifdan kelib chiqib, o’z ta’rifini bir necha variantda  yozishi kerak.
Masalan :
 
Berilgan ta’rif .
O’quvchining ta’rifi .
 
Galvanostegiya–elektrolizdan foydalanib, buyumlarning sirtini qiyin oksidlanadigan metallar bilan qoplash .
 
 
Elektroliz yordamida metall buyumlarni boshqa metallarning yupqa qatlami bilan qoplash .
Metall buyum sirtiga  bezak berish.
 
 
VII. “Sport – loto”  - bunda huddi “Sport – loto”   kartochkasiga o’xshash kartochkalar tayyorlanadi. Har bir kartochka 6- 8 bo’laklarga bo’linadi. Bo’laklarga tushadigan savollarning javoblari  yozilgan bo’ladi. O’qituvchi yoki olib boruvchining haltasida savollar yozilgan doirachalar  yoki kichik kartochkalar bo’ladi. Oyinni o’tkazish uchun o’quvchilar 6-8 tadan qilib guruhlarga ajratiladi .Har bir guruhga javoblar kartochkasi va uning har bir katagini berkita oladigan qalin kartondan qilingan bo’sh qog’oz kartochkalar beriladi. O’qituvchi haltadagi, yoki qutidagi savollarni aralashtirib o’quvchilardan birini savol olish uchun taklif qiladi va olingan savolni o’qiydi. Savolga javob qaysi guruhning kartochkasida bo’lsa uni bo’sh kartochka bilan  berkitadi. Kimning kartochkasi oldin to’lsa o’shq guruh g’olib bo’ladi. To’g’ berkitilganligi tekshirib chiqildi .
 
 
Masalan :
VIII. “Domino “ o’yini
Formula boshlab beriladi  o’quvchilar uni davom ettirishadi .
 Masalan:
  A=F x S — S= V * t --- 
Fizikada formulalarni yod olish kerak bu o’yin aynan shu maqsadga qaratilgan .
IX .“Insert “.Har bir dars yakunida o’quvchilardan  “Insert “ jadvalini to’ldirish talab qilinsa bola yanada ko’proq izlanishga harakat qiladi .Insert  jadvali
Bilar edim
Bilib oldim
Bilishni xoxlayman
 
 
 
 
 
 
X. Piramida o’yini -  bu o’yinda   o’quvchilar  ikki guruhga bo’linib ,  piramida shaklidagi  jadvalga fizik kattaliklarning nomini, fizik hodisalarni  harflar o’rtib borishi tartibida    yozing degan  topshiriqni bajaradilar.  Qaysi guruh  g’olib  chiqsa rag’batlantiriladi. Bu o’yinga 1-2 daqiqa vaqt yetarli bo’lib umumlashtiruvchi darslarda foydalanish mumkin
1. Ish                    4.Massa .
2.Yo’l                   5.Tezlik
3. Vaqt                  6….
 
 
XI. O’yla , izla , top.
Bu o’yinda o’quvchilarga  birqancha  fizik kattaliklarning belgilari   beriladi, ulardan  foydalanib, formulalar  yozdiriladi, Ikkala guruh  bir – birini  kamchiliklarini  topadilar. Ushbu o’yinni  dars davomida  1-2 daqiqa ichida o’tkazish maqsadga muvofiq bo’ladi  .
   
XII. “Matn yozish “
 Bunda esa berilgan so’zlardan   foydalanib, 6 ta, 10 ta, 12 ta gap tuzish lozim. Matn mazmunini o’qitilib, ilmiy aniq faktlar keltirilishiga e’tibor qaratiladi .
Masalan :
  Bu so’zlardan foydalanib 6 ta gap yozing   deb topshiria berish mumkin.
   O’quvchilar bilan yakka tartibda yoki guruh bo’lib ishlashga  imkon beradi. Bunday usullardan  uyga vazifa  so’rashda  va yangi mavzuni  o’tib  bo’lgandan  so’ng ham foydalanish mumkin .
 
XIII.” Kubiklar o’yini. “
 
Oddiy kubiklar bo’lib yon tomonlariga  formulalarning, fizikaviy  tushunchalarning  o’lchov birliklari va boshqalarning bo’laklari  bo’ladi .  Ularning soni  6 ta bo’lishi mumkin. Ular to’g’ri birlashtirilsa, aniq formula va hodisa  tasvirlangan  rasm hosil bo’ladi. Kubikni uyga vazifa sifatida ham berish mumkin. Bunda kubikning bir tomonida  rasm qo’yiladi, har bir tomoni uchun topshiriqlar  beriladi .
1-   tasvirlang – hajmi, shakli .
2-   Taqqoslang – nimaga o’xshaydi ?
3-   O’xshating – sizga nimani eslatdi ?Qayerda ko’rgansiz ?
4-   Tashkil qiling – qanday  va nimadan qilingan? Nimalardan tashkil topgan?
5-   Ishlating – qayerda va qanday ishlatish mumkin ?
6-   Foydali va zararli tomonlari qanday ?
“O’zligingni angla “
Yer yuzida eng ko’p tarqalgan elementsiz. – Siz kimsiz ¿
 Rangsiz, hidsiz, gazsiz. – Siz kimsiz  ¿.Havodan  og’ir, suvda juda oz eriydi, undan elektr uchquni o’tganda, yoki momaqaldiroqda va chaqmoq chaqqnda o’ziga xos hidga ega birikma hosil bo’ladi, Uning manashu birikmasi Yerni Quyoshning hafli radiatsiyasidan  himoya qiladi ,Nafas olish, yonish, jonsiz va jonli tabiatdagi hamda texnikadagi ko’pgina jarayonlar uning ishtirokida boradi .Fotosintez jarayonida qatnashadi va inson tanasining 65% ni tashkil etadi .O’simliklar quruq biomassasining  45% ni tashkil etadi. Uni ko’zimiz bilan ko’ra olmaymiz, lekin vujudimizda his qilamiz .- J:  O 2 — Kislorod .
II guhuhga :  Bu modda metalla oilasiga mansub, Kumushsimon oq rangli, yumshoq bolg’alanuvchan, kuchli magnit xossaga ega, issiqlikni va elektr  tokini yaxshi  o’tkazadi .Nam havoda u yemiriladi va sarg’ish – qo’ng’ir rangli birikma hosil qiladi, biologic jihatdan muhim element .U o’simliklarda yetishmasa  xloroz kasalligi, kelib chiqadi uning bo’lagi tanani jarohatlasa havfli, lekin inson organizmida yetishmasa  kam qonlik  kelib chiqadi. U olma, anor, behi, sabzavotlar parranda  tuxumi hayvonlar jigari  tili, buyragi, talog’ida ko’p bo’ladi .
Javobi :   Temir .
 
 
    Xulosa :
Innovatsion usullarni qo’llashda  dars o’qitilganda sinfda qoloq, mavzuni o’zlashtirmaydigan o’quvchi qolmaydi. Deyarli barcha o’quvchilar  dars jarayoniga  jalb etilib, ularning darsga qiziqishlari  ortadi. O’quvchilarning kelgusidagi mustaqil bilim olishlariga, hunar   o’rganishlariga  imkon yaratadi.
     Pedagogik faoliyatim davomida VI- VII – VIII – IX sinflarda  turli xil didaktik o’yinlardan  foydalanib  kelmoqdaman  va uning natijasini  ham  tahlil qilib  kelmoqdaman .
        Darslarda didaktik o’yinlardan foydalanish, o’quvchilarni ahillik, birdamlikka va sinfda  do’stona muhitni shakllantirishga  yordam beradi .
 Bir so’z bilan aytganda ta’lim jarayoniga yangicha yondashib, ijodkorlik, bunyodkorlik tadbiq etilsagina, ta’lim samarasi yangi bosqichga ko’tariladi .
 Yani:
-         Bolaning talabi, moyilligi, istak xoxishi uning imkoniyatlari darajasida qondiriladi .
-         O’quvchining o’quv mehnatiga mas’uliyati, javobgarligi va burchi oshadi .
-         Bilimlarni mustaqil egallash malakalari shakllanadi .
-         U umr bo’yi o’z bilimini o’ziga foydalanishga ishonch faydo bo’ladi
-         Erkin fikrlash malakasi shakllanadi .
-         Shaxs jamiyatda o’zining o’rnini tezroq topib olishga muhit yaratadi .
Buning uchun bugun biz o’quvchiga
“Sen buni bilishing kerak “ degan majburlovchi da’vatdan “ Menga bu zarur va men buni bilishga ,uni hayotga qo’llashga qodirman “ degan ichki ishonch va intilishni yug’otishimiz kerak.
 
 
Igna  bilan  quduq  qazgan  misoli ,
Muallim  chekadi  og’ir mashaqqat .
U  mudom  yashaydi g’arazdan  holi ,
Muallimga  bo’lsin  eng  buyuk  xurmat !
Foydalanilgan adabiyotlar .
1. Turdiyev. N.Sh.  Fizika VI  sinf .O’qituvchilar uchun  metodik qo’llanma. Toshkent -2003.
2. Turdiyev. N.Sh.  Fizika VI  sinf darslik .Toshkent .
3. Bahromov A. Boydadayev A. Fizika VII  sinf .O’qituvchilar uchun  metodik qo’llanma. Toshkent -2005.
4.Yusupov .A. Turdiyev. N.Sh.  Fizika IX  sinf .O’qituvchilar uchun  metodik qo’llanma. Toshkent -2003.
5. Leksiya materiallari. K. Xudoyqulov. Qarshi -2010.
6. Leksiya materiallari. D. Qorayeva. Qarshi -2010.
“O’zligingni angla “
Yer yuzida eng ko’p tarqalgan elementsiz. – Siz kimsiz ¿
 Rangsiz, hidsiz, gazsiz. – Siz kimsiz  ¿.Havodan  og’ir, suvda juda oz eriydi, undan elektr uchquni o’tganda, yoki momaqaldiroqda va chaqmoq chaqqnda o’ziga xos hidga ega birikma hosil bo’ladi, Uning manashu birikmasi Yerni Quyoshning hafli radiatsiyasidan  himoya qiladi ,Nafas olish, yonish, jonsiz va jonli tabiatdagi hamda texnikadagi ko’pgina jarayonlar uning ishtirokida boradi .Fotosintez jarayonida qatnashadi va inson tanasining 65% ni tashkil etadi .O’simliklar quruq biomassasining  45% ni tashkil etadi. Uni ko’zimiz bilan ko’ra olmaymiz, lekin vujudimizda his qilamiz .- J:  O 2 — Kislorod .
II guhuhga :  Bu modda metallar  oilasiga mansub, Kumushsimon oq rangli, yumshoq bolg’alanuvchan, kuchli magnit xossaga ega, issiqlikni va elektr  tokini yaxshi  o’tkazadi .Nam havoda u yemiriladi va sarg’ish – qo’ng’ir rangli birikma hosil qiladi, biologic jihatdan muhim element .U o’simliklarda yetishmasa  xloroz kasalligi, kelib chiqadi uning bo’lagi tanani jarohatlasa havfli, lekin inson organizmida yetishmasa  kam qonlik  kelib chiqadi. U olma, anor, behi, sabzavotlar parranda  tuxumi hayvonlar jigari  tili, buyragi, talog’ida ko’p bo’ladi .
 
Javobi :   Temir .

"Tabiatda va texnikada ishqalanish "

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
Fizika
 
7-sinf, III chorak 48-dars  
Mavzu: Tabiatda va texnikada   ishqalanish .
Tabiatda vatexnikada ishqalanish” mavzusining texnologik xaritasi
 
Mavzu
Tabiatda va texnikada   ishqalanish .
Maqsad
 
Tabiatda va texnikada   ishqalanish  hаqidа  ma`lumotlar berish vа ulаrning foydali ,zararli tomonlari  yuzasidan fikr uyg`оtish, ko`nikmа vа mаlаkаlаr hоsil qilish,  ishqalanishning teхnikаdа fоydаlаnilishini tushuntirish vа хаvfsizlik qоidаlаrigа qаt`iy аmаl qilishni uqtirish.
 
Vazifalari
Ishqalanish kuchi va uning tenglamalari.Ishqalanish kuchining turlari va ularning bir biridan farqi  hаqidа  ma`lumotlar berish va ularni chizma grafiklarda ko`rsatish, teхnikаdа fоydаlаnilishini tushuntirish,  orqali  fanga bo`lgan qіziqishlarini oshirish.
o`quv jarayonining mazmuni
Tabiatda va texnikada ishqalanishi va undan foydalanishda kamaytirish va ko’paytirish usullari haqida to’liq ma’lumot berish .
 
o`quv jarayonining amalga oshirish texnologiyasi
Dаrs shаkli;  Аrаlаsh dаrs.
Metod:Tezkоr test, musоbаqа, sаvоl-jаvоb, kichik guruhlаrdаishlаsh, “Aqliy hujum”, Klaster”,guruhlar bilan ishlash.
Vosita:7-sinf fizika darsligi, guruhlаrgа berilishi lоzim bo`lgаn sаvоllаr yozilgаn  ko`chmа dоskа yoki plаkаtlаr, sahna ko’rinishi uchun  stol-stullar, «Klаster» metоdi bo`yichа chizilgаn sхemа.
Nazorat: Testnazorat, guruhlarni baholash.
Baholash. 5 ballik tizimasosida. 
Kutilayotgan natijalar
o`qituvchi.
Tabiatda va texnikada ishqalanish  mavzusini  misollar,  sahna ko’rinishlari  ,orqali yoritish natijasida yuqori samaradorlikka erishadi. Interfaol metodlardan foydalanish orqali o`quvchilarning mustaqil fikrlashi, faolligi,  darsga, fanga nisbatan qiziqishni orttiradi. O`z oldiga qo`ygan maqsadlariga erishadi.
o`quvchi.
Yangi bilimlarni egallaydi. Jamoada ishlash ko`nikmasi ortadi, nutqi ravonlashadi, o`z-o`zini nazorat qilishga o`rganadi.  
Kelgusi rejalar
o`qituvchi.
o`quvchilarni fizika faniga qiziqtirish yo`llari va pedagogik texnologiyalarni darsda tadbiq etish uchun o`z ustida ishlash, mavzuni kundalik turmush va fan-texnikada qo`llanilishi bilan tajribasini boyitish.
o`quvchi.
 Tabiatda va texnikada ishqalanish kuchlaridan foydalanish, zararli bo’lganda kamaytirish va foydali bo’lganda  ko’paytirish yo’llarini
 o`rganish, jarayonni tasavvur qilish, amaliyotga qo`llash. qo`shimcha adabiyotlar bilan mustaqil ishlashni o`rganish. o`z fikrini ravon bayon qila olish. Kompuyuterda ishlash ko`nikmasini hosil qilish. Kasb tanlashga yo’naltirish .
 
Mashg`ulotning borishi
Asosiy atamalar va tushunchalar:
- tinchlikdagi ishqalanish ;
 - sirpanish ishqalanish ;
- dumalanish ishqalanish ;
 
I. Darsning tashkil etilishi:
a) sinfga kirishda o`quvchilar o`qituvchi tayyorlagan emblemalarini olib, o`z joylarini egallaydilar;
b)  salomlashib, davomat aniqlanadi;
c) o`quvchilarning darsga hozirligi ko`rib chiqilib, guruhlarga bo`linadi:
         
 
Dаrsning blоk sхemаsi.
 

Dаrs bоsqichlаri
Vаqti
1
Tаshkiliy qism
2- minut
2
Tezkоr test
3- minut
3
«Аqliy hujum»  metоdi bo`yichаsаvоllаr
5- minut
4
Yangi mаvzu bo`yichаkirish suхbаti vаo`quvchilаrni guruhlаrgаbo`lish.
3- minut
5
Yangi mаvzu bo`yichаishlаsh sahna ko’rinishi orqali ochib berish
17- minut
6
«Klаster» metоdi bo`yichаsхemаchizish
3- minut
7
Kim ko`p fоrmulаyozа оlаdi?
3- minut
8
 Mаsаlаyechish musоbаqаsi,Bizning jamoa ertagi ,
4- minut
9
Guruhlаrni bаhоlаsh
3- minut
10
Uygаvаzifаberish
2- minut
 
 
II. O`tilgan mavzuni takrorlash.
1.Ishqalanish kuchining qanday turlari bor ?
2.ishqalanish kuchuning yuzaga kelish sabablarini ayting ?
3.Ishqalanish kuchining formulalari qanday ?
 
III. Yangi mavzu bayoni .
 
Qatnashuvchi  shaxslar :  Ayblanuvchi – ishqalanish kuchi, bosh ayblovchi, advokat ,sud raisi, ikki posbon sud maslahatchilari, guvohlar  .
Eshik ochilib posbonlar kirib keladi .
Posbon :   Turinglar .Sud  kelyapdi .
Sud raisi, advokat, ikkita maslahatchi, ayblovchilar kirib kelib joylarini egallaydilar .
Sud raisi :
         Hozir sizlar ga’rioddiy suda jarayoninig guvohi bo’lasizlar .Biz ishqalanish kuchini sud  qilamiz .Uning barcha nuqsonlarini ochib berib aybdorlik darajasini aniqlaymiz. Aybdorni olib kiring .
( Eshik ochilib ,posbonlar ishqalanish kuchini olib kiradilar .)
Ayblovchi :
 Hurmatli sud raisi, hurmatli sud maslahatchilari .Oylaymanki, ishqalanish kuchi zararli kuchdir. O’zingiz o’ylab ko’ring ishqalanish kuchi tufayli qanchadan – qancha mashina va stanoklarda  ishqalanish tufayli harakatlanuvchi qismlari qiziydu va  yemiriladi, ishqalanish  kuchi kamaytirish uchun kemalarni suvga  tushiradigan stapellar  qalin qilib moylanadi , oyoq kiyimlarning tag charmi yemirilib ketishi  bularning hammasi  jamiyat hayotida iqtisodga qancha zarar yetkazadi .
-ustalar mebillarga mixni burashdan oldin unga sovunsurtishadi ;
-Yangi oyoq kiyimlari oyoqlarni urishi ishqalanish tufayli ;
-Ishqalanish kuchi jism harakatiga doim qarama – qarshi yo’nalgan bo’lib tezlikni kamaytirishga sababchi bo’ladi… yan ajuda ko’p misollarni keltirish mumkin .
Advokat :
   Hurmatli sud a’zolari. Men ayblovchiga qo’shilmayman .Uning foydali tomonlarini ham  sanab o’taylik ;
-         Tinchlikdagi ishqalanish kuchi tufayli barcha jismlar o’z o’rnida tura oladi ;
-         Insonlarning yurishiga ham sabab ishqalanish kuchidir;
-         Yaxmalak paytida ishqalanish kayib ketishi tufayli  avariyalar bo’lishi  mumkin buning oldini olish uchun  qum, tuz sepiladi ;
-         Mixning kallagi yaqiniga tishlar qilinib ishqalanish kuchini orttirib  mustaxkamligi oshiriladi .
-         Avtomobillarning shinalariga protektirlar qilinadi… va xokoza .
Butomonlar  uning zarali tomonlarini yopib ketadi  deb o’ylayman .
Ayiblovchi :
     Meni ishontirdingiz  ishqalanish kuchining bunday foydali tomonlari ham borligini bilmagan ekanman .
Sud raisi :
    Guvohlarni ham eshitib ko’raylik .
(Posbonlar yemirilib ketgan mashina detallarini  ushlab turgan mexanikni, qotib qolgan, og’ir aylanadigan tikuv mashinasini ushlab turgan tikuvchini olib kiradilar)
 
 
Sud raisi :
Qani nima bo’lganini tushuntirib beringlarchi .
(Guvohlar navbatma – navbat kiradilar .har biri “Fizika ”kitobini ustiga qolini qo’yib qasam ichadi :”Faqat  haqiqatni gapiraman ,agar yolg’on gapirsam, meni fizik qonunlar jazolasin ”)
 Men mashinalni sozlovchi ustaman .oz ish faoliyatimda doimo haydovchilar detallarni yemirilishidan , harakatlarni yengillatish uchun ishqalanish kuchini kamaytirish yollarini so’rab murojaat qilishadilar. men ishqalanish kuchini zararli hisoblayman .
 
Men tikuvchiman. Ishqalanish kuchi tufayli mashina harakati qiyinlashib qoladi. Ish  unumdorligini kamaytirib  qo’yadi. yemirilib ishdan chiqqan qismlariri topish qiyin ,qolaversa ortiqcha harajatni talab qiladi .
Advokat :
  Men bunda ishqalanib ishlaydigan joylarni moylash orqali ishqalanish kuchini kamaytirish mumkinligini, bundan tashqari  avtomobil, velosiped va stanoklarning  aylanuvchi vallariga  podshipniklar kiydiriladi .Podshipnikning valga bevosita tegib turgan  qismi – vkladish  po'lat, cho’yan, bronzadan yasaladi.   Vkladishning  ichki sirtiga qo’rg’oshin yoki qalayning turli  qotishmalari qoplanadi va moylanadi . Bunday podshipniklar  sirpanish podshipniklari  deyiladi. Dumalanish ishqalanishi  sirpanish ishqalanishidan ancha kam bo’lganligi texnikada qol  keladi. Sharikli va rolikli podshipniklarning qo’llanilishi dumalanish kuchining kamligiga asoslanadi .Podshipnikning po’latdan yasalgan ichki halqasi valga o’tkazilgan bo’ladi. Tashqi halqa esa mashina korpusiga mahkamlanadi .Val aylanganda ichki halqa sharchalar yoki roliklarda dumalaydi .bunda ishqalanish kuchi 20-30 martaga kamayar ekan .Men shuni  tasviya etmoqchiman. Demak bunday noxush holatlarni oldini olish mumkin .
Guvohlarga navbatma – navbat gapirishga ruxsat beriladi ......
Sud  raisi  :
Ishqalanish kuchi  bunga nima deydi ?
Ishqalanish kuchi :
    Meni XVIII asrda Fransuz olimi Sh. Kulon aniqlagan. Men uch ko’rinishda namoyon bo’laman :
1.Tinchlikdagi ishqalanish kuchi;
2.Sirpanish ishqalanish kuchi ;
3. Dumalanish ishqalanish kuchi .
Menda ham ijobiy  ham salbiy tomonlar bor .  Menimcha  ular teng .
Sud  maslahatga ketadi ...
 Bir ozdan so’ng  posbonlar: Turinglar sud kelayapdi .
Sud raisi :
     Ayblovchi va guvohlar so’zlarini eshitib, shunday  xulosaga keldik .
Ishqalanish kuchi ikki yoqlama xarakterga ega: ham foydali  ,ham zararli. Agar u foydali bo’lsa uni ko’paytirishga, zararli bo’lganda esa kamaytirishga harakat qilish kerak ekan .
     Insonlar tabiat qonunlarini  o’zgartira olmaydi. Uni faqat o’rganishi va foydalanishi mumkin .
Xulosalanadi .
“Bizning jamoa ertagi “ ga navbat beriladi .
O’qituvchi boshlab beradi .Doskada Og’irlik kuchi, elastiklik kuchi, butun olam tortishish kuchi, jism og’irligi  yozuvi qo’yiladi .
Bir kuni barcha kuchlar  baxs boylab qolishibdi .Og’irlik kuchi so’z boshlabdi tabiatda eng kuchlisi o’zim. Agar men bo’lmaganimda  edi .....
 
 O’quvchilar navbatma – navbat o’z fikrlarini bildirib ertakni davom ettiradilar
 
 Oxirida  bu  suhbatni eshitib turgan “Ona tabiat “ Sunday  debdi. Aziz  farzandlarim  men sizlarni har biringizni tabiat muvozanati uchun yaratganman. Sizlar hammangiz insonlar yashashi uchun oz hissangizni qo’shasizlar. Birlashgan o’zar, birlashmagan to’zar. Kuch birlikda.
 
“Klaster “ tuzish  .
 
Masalalar   yechish .
 
 
V. Uyga vazifa: 35 – mavzuni o’qish ,V bobni takrorlash .19- masala .
 
 
 
                                                Qashqadaryo viloyati Kasbi tuman X.T.M.F.M.T va T.E.Bga qarashli 13- umumiy o`rta ta`lim maktabi  fizika fani  o’qituvchisi  Aravova  Zamira 

Таълимга эътибор – келажакка эътибор.

Таълим ва тараққиёт
Илм-фан
          Юртимизда яшаётган аҳолининг 60 фоизидан оритқроғини ёшлар ташкил этади. Юртбошимиз Ислом Каримов Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганининг 22 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги қилган маърузасида айтиб ўтганидек, мамлакатимиз аҳолиси мустақиллик даврида 1,5 баробар кўпайиб, 2015-йил бошида қарийб 31,5 миллионни ташкил этди. Шунинг учдан икки қисми 20 миллион атрофида бўлади ва бу рақам юртимиз ёшлари қанчалигининг ифодасидир. Эътибор беринг, ёшларимизнинг ўзини алоҳида бир давлат фуқаролари дея ҳисоблайдиган бўлганимизда, бу давлат аҳолиси Финляндия, Норвегия, Дания умумий аҳолисидан 4 баробар; Швейцария, Австрия, Швеция, Греция, Португалия давлатлари умумий аҳолисидан эса 2 баробар кўп бўлган бўларди. Мақола бошида бундай статистик маълумот ва муқоясаларни келтириб ўтишимдан мақсад, ўқувчининг ушбу мақолани ўқиётиб, мавзунинг моҳияти қанчалик долзарб эканлигини англаши ва бунга бефарқ қарамаслик кераклигини ҳис қилишига эришишдир. Хўп, ана энди, аксарият ёшларимиз турган гапки, олий маълумотли, ўқимишли бўлишни хоҳлашади ва мана шу жойда миқдор борасида кетаётган гапга сифат борасида ҳам ёндашув келиб қўшилади. Ушбу мақола айнан юртимиз ёшларининг таълим муассасаларида олаётган билимлари ва уларнинг ҳаётга татбиғи борасида каминанинг субъектив фикрлари асосида ёзилган.
          2014-йилда 57 та олий таълим муассасасининг (шунингдек, уларнинг 11 та филиали, 2 та факултети, 1 та бўлимида) кундузги ва махсус сиртқи бўлимларига тушган аризалар сони 543,1 мингдан зиёд бўлиб, бир ўринга ўртача танлов 9,4 кишини ташкил этди. 2012-йилда ўртача танлов 7,6 кишини, 2013-йилда эса бу кўрсаткич 8,5 кишини ташкил этган. Ушбу маълумотлар Ўзбекистон Республикаси Давлат тест марказидан олинган. Изоҳга эса ҳожат йўқ. Йилдан-йилга олий ўқув муассасаларида таҳсил олмоқчи бўлган ёшлар сони тадрижий равишда ўсиб бормоқда. Бундан буёғига бу кўрсаткич ҳеч ҳам пасаймаслиги турган гап. Ана энди савол: шунчалик кучли рақобатни енгиб ўтиб ўқишга кирган ва талабалик мақомини олган талабаларимизнинг барчаси ушбу номни оқлаяптимикин? Уларнинг барчаси юзага келган вазиятни чинакамига ҳис қилиб, танлаган мутахассисликлари бўйича интенсив равишда таҳсил олиб, қўшимчасига мустақил изланган ҳолда билим олмоқдаларми? Изланувчан ёшлар талабини олий ўқув муассасалари педагоглари лаббай деб қарши олишга ҳар доим ҳам тайёрми?
          Президентимиз ташаббуси билан 1997-йил 29-августда таълим соҳасини тубдан ислоҳ қилиш, уни ўтмишдан қолган мафкуравий қолиплардан тўла ҳалос этиш, юқори малакали кадрлар тайёрлашнинг ривожланган демократик давлатлар даражасидаги, юксак маънавий ва ахлоқий талабларга жавоб берувчи “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури” қабул қилинган. Ўтган давр мобайнида бу дастур бўйича жуда кўплаб ишлар амалга оширилди ва ҳозирда ушбу дастур янада такомиллаштирилиб, ҳаётга татбиқ қилинмоқда. Ўзим ҳам талаба бўлганим учун бемалол олий ўқув юртларида бу дастурдаги талабларга тўла жавоб берувчи, ўз фани бўйича чинакам мутахассис устоз ва мураббийлар етарлича дея айта оламан. Муаммо фақатгина талабаларда бўлиши мумкин. Чунки, педагог талаба учун дарс ўтади ва агарда аксарият талабаларнинг билим олишлари суст бўлса, дарс ўтиш савияси ҳам тушиб кетади. Дарсдан-дарсга прогрессия кузатилмайди. Хўш, юртимизда таълим олиш учун шунча имкониятлар яратилиб, талабалар учун барча шароитлар муҳайё қилинаётган бир пайтда, фанларни яхши ўзлаштира олмайдиган талабалар қаердан пайдо бўлмоқда?
          Шахсий кузатишларим натижасида бундай талабаларнинг пайдо бўлишига уч хил асосий омил сабабчи деб ҳисоблаб, қуйида ушбу ҳолатларга қисқароқ равишда тўхталиб ўтишни, қўпол қилиб айтганда, ўзимга эп кўрдим.
          Биринчиси, баъзи талабалар ўзлари танлаган соҳаларига умуман қизиқмайдилар. Бу ҳолат анчайин мураккаб бўлиб, муаммонинг туб илдизи уларнинг ўқишга топширишлари пайтига бориб тақалади. Ҳозирги кунда абитуриентлар сони йилдан-йилга кўпайиб бораётгани туфайли, ўқишга кириш баллари ҳам борган сари юқорилаб бормоқда. Бундай ҳолатда ўртамиёна билимга эга ўқишга кириш истагида юрган ёшлар кириш бали нисбатан паст бўлган факултет ва йўналишларни қидириб қолишади. Тўғри, рақобат кучли бир замонда бу нормал ҳолат сифатида қабул қилиниши мумкин. Бироқ, ўзингиз ўйлаб кўринг, уммон бўйлаб кемада саёҳат қилишни жуда хоҳлаган инсон дуч келган кемага чиқиб олиб, чиқадиган кемасининг охирги манзили қайер бўлиши билан қизиқиб ҳам ўтирмасдан, “менга фарқи йўқ, кемада уммон бўйлаб сузиш қандай бўлшини кўрсам бўлди”, қабилида фикрлаши мантиққа тўғри келадими?
          Иккинчиси, баъзи талабалар иқтисодни биринчи ўринга қўйиб, билим олишга нисбатан камроқ эътиборда бўлишади. Натижада, дарсларни ўтказиб юборишлик, бошқа талабалардан ўзлаштириш борасида ортда қолиб кетишлик каби ҳолатлар кузатилади. Албатта, бозор иқтисодиёти шароитида ишламаган ва иш билмаган одам ютқазаверади. Бу табиий ҳол. Аммо, талаба бир вақтнинг ўзида икки қуённинг ортидан югуриб, оқибатда ҳеч вақосиз қолиши эҳтимоли бор. Ҳамма нарса ўз меъёрида бўлиши ва иложи борича, ўқийдиган одам ўқиши, ишлайдиган одам ишлаши лозим. Талабанинг ўқишга бир амаллаб кириб олиб, бошқа ишлар билан банд бўлишидан ҳеч қандай наф йўқ. У бу иши орқали қайсидир билимга чанқоқ талабанинг таҳсил олишига тўсқинлик қилган бўлади, холос. Жисмларни катталаштириб кўрсатувчи линзани қуёш нури остида бир нуқтага йўналтириб турилаверса, ўша нуқтада қанчадир муддат ўтгач олов ҳосил бўлади. Ҳудди шу каби – инсон фақат бир соҳага бутун эътиборини қаратган тақдирдагина ўша соҳа бўйича аҳамиятга молик ишларни амалга ошира олади.
          Учинчиси, жуда кенг тарқалган ҳолат бўлиб, талаба психологияси билан бевосита боғлиқдир. Бу талабанинг атрофида барча шароитлар мавжуд бўла туриб дангасалик қилиши, вақтидан унумли фойдаланмаслиги, топширилган вазифаларни ўз вақтида бажармаслиги, интизомсизлиги, интилиб-изланмаслигида намоён бўлади. Бундай талабалар “бир нарса қилиб юриб ўқишни тамомлаб оламан”, деган ўйда умрларини ҳазон қиладилар. Айни ўқийдиган, мия фаоллиги юқори даражада бўлган даврда интенсив равишда илм олиш мумкин бўлган ҳолатдан унумли фойдаланиб қолмайдилар. Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в) : “Хитойга бориб бўлса ҳам илм ўрган”, деганлари саҳиҳ ҳадисларда келтирилган. Шундай экан, бу талабанинг ўқимаётганини ҳеч нарса ёрдамида оқлаб бўлмайди. Бу ерда муаммо унга ҳар кунлик мотивация, яъни олдинга интилишга ундовчи кучнинг етишмаслигидадир. Уларга ортиқча босим оғирлик қилиши ва аксинча, ҳаддан зиёд енгиллик уларни янада пассивлаштириб қўйиши мумкин. Бу вазиятда махсус педагогик методларнинг ишлаб чиқилиши аҳамиятли ҳисобланади.
          Мамлакатнинг янада ривож топиши унинг таълим соҳасига чамбарчас боғлиқдир. Бу ерда ошиқча оғиз кўпиртириб гапириладиган гапнинг ўзи йўқ. Бу аниқ ва равшан. Буни асосийси, биз, ёшлар ўзларимиз англаб етишимиз лозим. Биз астойдил “енг шимариб” меҳнат қилмасак, бизга четдан биров келиб, қилиниши керак бўлган ишларни бажариб бермайди. Бунинг учун, янгича фикрлаш, инновацион ғояларни тарғиб қилиш лозим. Таълим борасида чет элдаги ривожланган мамлакатларнинг таълим тизимидаги ютуқлардан андоза олиш лозим. Шу ўринда Финляндия, Австралия, Жанубий Корея, Германия, Исроил, АҚШ, Япония каби мамлакатларнинг таълим тизимини алоҳида таъкидлаб ўтиш керак. Ушбу давлатларда ўқиётган ёшлар ҳам, оддий бизга ўхшаган одамлар. Бизнинг талабаларнинг савияси нега ўшаларнинг даражасида бўлмаслиги керак экан? Бунга ҳеч қандай нарса тўсқинлик қилаётгани йўқ-ку. Мен таклиф қилмоқчи бўлган ишлар орасида талабаларнинг бир-бирлари билан эркин фикр ва ғоялар алмашиш жараёни биринчи ўринда туради. Айтмоқчиманки, турли дискуссион клублар ташкил қилинса ва бу клубларда талабаларнинг эркин равишда ўз фикр ва ғоялари ўртада таҳлил ва синтез қилинса, бу уларнинг ўзларининг дунёқарашларининг кенгайишишига олиб келиши аниқ. Яъни, талаба устознинг барча айтганини тўғри деб қабул қилиб, унга амал қилмаслиги мумкин, бироқ бу унинг тенгдоши томонидан амалга оширилса, ташаббус унинг дўстлари томонидан билдирилса, бутунлай бўлакча ҳолат юзага келади. Унинг ўзида ҳам соҳага қизиқиш ва интилиш пайдо бўлади. Биргаликда ғоялар шакллантирилиб, ижтимоий ҳаётда яхши томонга ўзгариш бўлиши кафолатланади.
          Ушбу мақола сўнгида нега бу мавзуга жон куйиктириб ёндашаётганлигимни яна бир бор тушунтириб ўтмоқчиман. Юртимиз аҳолисининг асосий қисми ёшлардан иборат. Уларнинг ҳозир олган билимлари яқин ўттиз-қирқ йил ичида ҳаётга татбиқ қилинади. Агар талабаларнинг билим олишлари савиясига ҳозирдан жиддий ёндашмасак, кейинчалик юзага келадиган муаммоларни ҳал қилиш учун яна бир авлоднинг алмашишини кутишга тўғри келади. Пойдевори мустаҳкам уйни хоҳлаганча баланд қилиб қуриш мумкин. Буни эса нафақат талабалар, балки барча ёшлар тушуниб етишлари зарур. 
 
Андижон қишлоқ ҳўжалиги институти талабаси
Эркинбоев Муҳаммадсарвар