топик, блог, фотосет ёки йўналтиргич яратиш

И.Каримов Ўзбекистон ёшларининг кичик бизнес, хусусий тадбиркорлик ва фермерлик ҳаракатини эгаллашининг асосчисидир

JizDPI
Илм-фан
И.Каримов Ўзбекистон ёшларининг кичик бизнес, хусусий тадбиркорлик ва фермерлик ҳаракатини эгаллашининг  асосчисидир
ЖизДПИ Ботиров Б.Ф.
 
Ўзбекистон Республикаси Биринчи Президенти И.Каримов 2011 йил январида Вазирлар махкамасининг 2010 йил мамлкатни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш якунлариг бағишланган мажлисида “Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик сохасини мамлакатимизни модернизация қилиш ва янгилашнинг ишончли таянчи бўлган мулкдорлар синфини, яьни   ўрта синфни шакллантиришдаги улкан ахамиятини ҳеч нарса билан қиёслаб бўлмайди”-деб таькидлгн эди. Айнан мазкур секторни ривожлантириш ҳисобидан мамлакатимизда ижтимоий-иқтисодий барқарорликдан манфаатдор, уни тараққиёт ва демократик туб ўзгаришлар сари фаол ҳаракатлантирувчи куч ҳисобланган ижтимоий қатлам шаклланди.
Тадбиркорликни ривожлантириш, ишбилармонликни ҳуқуқий ҳимоя қилиш масаласи мамлакатимизда изчил амалга оширилаётган ислоҳотларнинг энг асосий йўналишларидан биридир. Кейинги йилларда ушбу соҳа жадал суръатлар билан равнақ топиб, аҳоли ҳамда ёшлар бандлиги ва турмуш фаровонлигини таъминлашда етакчи кучга айланди, десак асло муболаға бўлмайди.
Замонавий бозор иқтисодиёти асосида ривожланаётган бир қатор мамлакатларда йирик корхоналар ўзларининг ички бўлинмалари бажарган аввалги кўп функцияларидан воз кечиши ва бу функцияларни кичик корхоналарга босқичма-босқич бериш жараёни кузатилмоқда. Айнан шу сабабларга кўра йирик саноат корхоналарининг сони қисқариб, кичик корхоналар сони ўсиб бормоқда. Бу жараён бозор иқтисодиётининг динамик, ҳаракатчан, янгиликларга ҳозир жавоб, бозордаги талаб ва унинг ўзгаришига тез мослашувчан бўлишини таъминлайди. Шунга мувофиқ, Ўзбекистоннинг хорижий мамлакатлар корхоналари билан риқобатбардошлик даражаси кўтарилишида энг муҳим омиллардан бири кичик корхоналар фаолиятини мустаҳкамлашга имкон берувчи қулай шарт-шароит яратиш орқали бозор муносабатларида соғлом рақобат муҳитини вужудга келтиришдан иборат.
Аҳоли бандлиги ва даромадининг ўсиши кичик бизнес ҳамда хусусий тадбиркорликни янада ривожлантиришга боғлиқ. Бугун мамлакатимиздаги барча хўжалик юритувчи субъектларнинг 87 фоизи нодавлат мулкчилик шаклига эга кичик ва хусусий бизнес корхоналаридир. Ялпи ички маҳсулотнинг 83,6 %дан ортиғи, ишлаб чиқарилаётган саноат маҳсулотларининг 90 %дан кўпроғи, деярли барча қишлоқ хўжалик маҳсулотлари, шунингдек, савдо ва хизмат кўрсатиш соҳаси уларнинг ҳиссасига тўғри келади.
Кичик бизнесни ривожлантириш билан боғлиқ тадбирлар, тизимли равишда олиб борилаётган иқтисодий сиёсат натижасида мазкур соҳанинг ялпи ички маҳсулотни яратишдаги улуши йилдан-йилга ошиб бормоқда. Яратилаётган янги иш ўринларининг катта салмоғи ҳам айнан шу соҳага тўғри келмоқда. Биргина кичик бизнес субъектлари учун 2016 йилда тижорат банклари томонидан ажратилган кредит маблағлари ҳажми 5 трлн. 346 млрд. сўмни (2015 йилга нисбатан 130 %) ташкил этди, шу жумладан:
Ø   48,5 млрд.сўм – касб-ҳунар коллежлари битирувчиларига ўз бизнесини очиш ҳамда олинган замонавий билим ва кўникмаларни амалиётга татбиқ этиш учун;
Ø   80,1 млрд.сўм– ёш оилаларга тадбиркорлик фаолиятини бошлаш ва ривожлантириш учун;
Ø   618,0 млрд.сўм– хизмат кўрсатиш ва сервис соҳаси ривожини янада қўллаб-қувватлаш мақсадида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари учун;
Ø   491,7 млрд.сум– аёлларни тадбиркорлик фаолиятига кенг жалб этиш ва уларнинг фаолиятини ривожлантириш учун.
Хизмат кўрсатиш ва сервис соҳасини ривожлантиришга “2012 йил –Мустаҳкам оила йили”да 618,1 млрд. сўм кредит ажратилди. Мева-сабзавотчиликни ривожлантириш мақсадида тижорат банклари томонидан 33,3 млрд. сўм миқдорида кредитлар ажратилган.
Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг қамровли иқтисодий ислоҳотларнинг асосий мақсади кучли, рақобатбардош миллий иқтисодиётни яратиш ва шунинг ҳисобига аҳоли турмуш фаровонлигини доимий ошириб бориш ҳисобланади. Шунинг учун мамлакатимиз раҳбари замонавий бозор механизмлари, яъни кичик бизнес, хусусий тадбиркорликни ривожлантириш ва самарадорлигини оширишни таъминлашга асосланган барқарор бозор иқтисодиётини шакллантиришнинг муҳим шарти эканлигига алоҳида эътибор берди.
Ўзбекистон иқтисодиётида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик улушининг ўсиб бориши ички бозорни сифатли ва рақобатбардош товарлар билан тўлдиришнинг замонавий талабларини ҳисобга олган ҳолда хизмат кўрсатиш соҳаси кенгайиши, жаҳон бозори талабларига мос экспорт таркиби кўпайиши, янги иш ўринлари яратишда, аввало, ёшларни иш билан таъминлашнинг ва шу асосда аҳоли даромадлари, турмуш фаровонлигини оширишнинг асосий омилларидан бири ҳисобланади.
Хусусий мулкчиликни ривожлантириш йўлида ортиқча бюрократик тўсиқларни бартараф этиш, кичик бизнесга янги имтиёзлар яратиш республикамиз иқтисодий қудрати ва экспорт салоҳиятини оширишда муҳим аҳамиятга эга. Шу боис сўнгги йилларда бир қатор қонунлар ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилиндики, буларнинг тўлиқ ижроси соҳани сифат жиҳатдан янги босқичга кўтариш имконини берди. Ўзбекистон Республикасининг янги таҳрирдаги “Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида”ги, “Оилавий тадбиркорлик тўғрисида”ги, “Хусусий мулкни ҳимоя қилиш ва мулкдорлар ҳуқуқларининг кафолатлари тўрисида”ги, “Тадбиркорлик фаолияти соҳасидаги рухсат бериш тартиб-таомиллари тўғрисида”ги қонунлари шулар жумласидандир.
Ўтган йили соҳада рухсат беришга оид 80 та тартиб-қоида, шунингдек, лицензияланадиган фаолият турларининг 15 таси бекор қилингани, молиявий ҳисобот топширишнинг шакллари ва даврийлиги 1,5 баробар қисқартирилгани давлатнинг тадбиркорлик субъектлари фаолиятига аралашуви тубдан қисқарганининг амалий ифодасидир. Бу каби имтиёзлар 2013 йилда ҳам давом эттирилиб, 1 январдан бошлаб 65 та статистик ҳисобот шакли ва 6 та солиқ ҳисоботи шакли бекор қилингани эътиборга молик.
Шу билан бирга, тадбиркорлик субъектларини рўйхатга олиш, уларни муҳандислик-коммуникация тармоқларига улаш, экспорт товарларини божхонада расмийлаштириш тартиб-таомиллари ҳам сезиларли даражада соддалаштирилди. Айни пайтда, бизнесни рўйхатга олиш жараёни “бир дарча” тамойили асосида атиги икки кун ичида амалга оширилаяптики, бу энг яхши халқаро амалиёт талабларига тўла мос келади. Хусусан, “Оилавий тадбиркорлик тўғрисида”ги Қонунга асосан иқтисодиётимизда хўжалик фаолиятининг оилавий корхоналар шаклидаги халқимиз менталитети ва анъаналарига тўлиқ мос келадиган янги ташкилий-ҳуқуқий шакли жорий этилди. Уларга кенг имтиёзлар, преференциялар ва кафолатлар берилди. Бунинг натижасида қонун қабул қилинган пайтдан бошлаб ўтган ярим йил мобайнида мамлакатимизда 600 дан ортиқ шундай корхона ташкил этилди.
“Обод турмуш йили” давлат дастурида тижорат банклари томонидан кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари фаолиятини ривожлантириш учун жами 269,6 миллиард сўм ҳажмида, яъни 2012 йилдагига нисбатан 1,3 баробар кўп кредит ажратиш кўзда тутилгани диққатга сазовор. Жумладан, оилавий, хусусий тарбиркорлик ва ҳунармандчиликни ривожлантиришга 110,1 миллиард сўмлик кредитлар, шахсий ёрдамчи ва деҳқон хўжаликларига қишлоқ хўжалик маҳсулотларини етиштириш ҳамда қорамоллар сотиб олиш учун 106 миллиард сўм ажратилиши режалаштирилган. Коллеж ва лицейларнинг 15 минг нафардан ортиқ битирувчи ёшлари ўз бизнесини йўлга қўйиши учун жами 53,5 миллиард сўмлик кредитларга эга бўлади.
Ўзбекистонда амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳотларнинг ҳозирги босқичи кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш, унга кенг иқтисодий эркинлик бериш билан тавсифланади. Шу жиҳатдан ҳозирги кунда республикамизда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик фаолиятини ривожлантиришга алоҳида эътибор берилмоқда. Чунки кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик соҳасини ривожлантириш масаласига давлатимиз иқтисодий сиёсатининг стратегик вазифаси, аҳоли фаровонлигини ошириш омили сифатида қаралмоқда. Корпоратив харидлар тизими кичик бизнесни ривожлантиришни рағбатлантиришнинг муҳим шаклларидан биридир. 2013 йилда тизимга жалб этилган соҳа субъектлари сонини 1,3 баробар кўпайтириш режалаштирилмоқда. Хусусан, устав фондида давлат улуши мавжуд бўлган 2086 та йирик корхонада корпоратив харидлар механизмини жорий этиш ва харидлар умумий ҳажмида кичик бизнес улушини 25 %га етказиш белгиланган.
Кичик  бизнес ва хусусий тадбиркорлик соҳасига давлат томонидан катта эътибор берилиши ҳамда қўллаб-қувватланиши натижасида унинг мамлакатимиз ялпи ички маҳсулотидаги улуши йилдан-йилга ортиб бормоқда. Хусусан, 2000 йилда ялпи ички маҳсулотнинг қарийб 31 фоизи иқтисодиётнинг фаол ривожланиб бораётган ушбу сектори улушига тўғри келган бўлса, 2008 йилда бу кўрсаткич 48,2 %ни, 2009 йилда 50,1 %ни, 2010 йилда 52,5 %ни, 2011 йилда 54 %ни, 2012 йилда 54,6 %ни ташкил этди (5-расм) ёки 2000 йилга нисбатан 23 %дан ортиқ ўсганлиги алоҳида аҳамият касб этади.
1-расм. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг ялпи ички маҳсулотдаги улуши.
 
Давлат томонидан бериладиган аниқ манзилли ижтимоий ёрдам тизимини такомиллаштиришда аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизими ёрдамга муҳтожларга, хусусан, кўп болали, кам таъминланган оилаларни қўллаб-қувватлашга йўналтирилган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1996 йил 10 декабрдаги “Болали оилаларни ижтимоий қўллаб-қувватлашни кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига асосан вояга етмаган (16 ёшгача болалари бўлган, шунингдек, академик лицей ва касб-ҳунар коллежларида таълим олаётган 16 ёшдан 18 ёшгача болалари бўлган) оилаларга нафақа фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари томонидан тайинланади ва тўланади. Шунингдек, оилавий тадбиркорликни ривожлантириш учун аҳолининг ижтимоий заиф гуруҳлари, авваламбор, талаб қилинмаган меҳнат салоҳиятига эга кам таъминланган оилаларнинг кредит ресурсларидан фойдаланиш имкониятларини таъминлашга йўналтирилган микромолиялаштириш институтларини кенгайтириш мақсадга мувофиқ. Бир сўз билан айтганда, ҳалқимизнинг “Меҳнатдан келса бойлик – турмуш бўлар чиройлик” деган мақоли замирида мужассам бўлган ҳақиқатни ҳаётимиз тарзига айлантириш йўлида келгусида ҳам катта-катта ишларни амалга ошириш зарур[1].
Мамлакатимизда иш билан банд аҳолининг 74 фоизидан ортиғи айнан  кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик соҳасида бандлиги бу соҳага эътиборни янада кучайтиришни, жумладан, тижорат банклари томонидан кредитлар ажратишни кўпайтириш ва шу асосда янги иш ўринларини ташкил этиш, барқарор даромад манбаларини шакллантиришга замин яратиш зарурлигини тақозо этади.
“Мамлакатимизда демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш Концепцияси” асосида ишлаб чиқилган “Oилавий тадбиркорлик тўғрисида” Қонуннинг жойлардаги ижроси, унда белгилаб берилган ваколат ва имтиёзларни кенг тарғиб этиш бўйича тизимли ишларни йўлга қўйиш ва бу борадаги тадбирларни кучайтириш лозимлигини таъкидланди.
Амалдаги қонунларимизга биноан оилавий тадбиркорлик икки шаклда, яъни юридик шахс ташкил этган ёки этмаган ҳолда амалга оширилиши мумкин,  – Оилавий тадбиркорлик бизнеснинг бошқа шаклларига нисбатан қатор устунликларга эга бўлиб, хусусан, ўз хонадонида тадбиркорлик билан шуғулланадиганлар йўл, ижара ва бошқа биноларни сақлаш, қўйингки, қўриқлаш ва фаррош хизмати, ёш болаларга энага ёллаш ҳаражатларига маблағ сарфланмайди. Бундан ташқари электр энергияси, сув, газ ва иссиқлик учун аҳолига белгиланган таърифлар бўйича ҳақ тўланади. Оилавий тадбиркорликнинг миллий қадриятларимизга мос томони ҳам борки, бу ҳам бўлса, бир вақтнинг ўзида оиланинг барча аъзолари шу жумладан ёшлар фойдали меҳнат билан банд бўлади. Фарзандлар эса оила бошлиқларидан нафақат аҳлоқ-одоб ва тарбия, балки, бизнес борасида ҳам бевосита ўрнак оладилар.
“Бизнеснинг янги ташкилий-хуқуқий шакли” бўлмиш оилавий тадбиркорликни тарғиб этиш, оилавий корхоналар афзалликларини ахолига етарлича етказиш борасида, қонуннинг мазмун-мохияти, ундаги имтиёз ва қулайликлар хусусида кенг жамоатчиликка кўпроқ маълумот бериш, энг мухими, қонун билан яратиб берилган афзалликларни содда тилда тушунтириш натижасида,  Ўзбекистоннинг биринчи Президенти И.Каримов сай харакати, эьтибори туфайли ёшларининг кичик бизнес, хусусий тадбиркорлик ва фермерлик ҳаракатида етарлича улуши пайдо бўлди.2016 йили 32 минг 2015 йилдан 18 % кўп кичик бизнес субьектлари ташкил этилди, уларнинг ЯИМ даги улуши 56.9%, саноатда 45 % дан ошди. 726 минг нафар, шу жумладан 438.5 минг коллеж битирувчиси бандлиги таьминланди.
 



[1]Инсон манфаати, ҳуқуқ ва эркинликларини таьминлаш, ҳаётимизнинг янада эркин ва обод бўлишига эришиш – бизнинг бош мақсадимиздир. Президент Ислом Каримовнинг Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 20 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маърузаси.// “Халқ сўзи” газетаси. 2012 йил, 8 декабрь.

0 изоҳ

Рўйхатдан ўтганлар ва тасдиқланганларгина изоҳ қолдиришлари мумкин.