топик, блог, фотосет ёки йўналтиргич яратиш

Дослықты беккемлеген инсан

Islom Karimov
Жамият
“Қарақалпақ халқы ески ҳәмде бай тарийхқа ийе.
Оның миллий мәденияты, көркем өнери, әдебияты, үрип-әдетлери дүньяға мәлим”.
И. Кәримов.
(Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң нәўбеттен тысқары сессиясындағы баянаты, 1997 жылы, 17-июль)
 
Биринши Президентимиз Ислам Кәримов ғәрезсизлигимиз архитекторы. Бул инсан қарақалпақ халқына еркинлик, теңликти алып берди. Қарақалпақ тарийхы, мәденияты, әдебиятын “тирилтти”. Темир ҳәмде ҳаўа жоллары арқалы елимизге “Раўажланыў поезды, самолтларын” алып келди. Сол ушында марҳум Журтбасшымыз ҳәр бир пуқара ушын қәдирли, азийз инсан еди.
 
Өзбекистанда 130 дан аслам түрли миллет ўәкиллери жасайды. Олардың тили, дини, үрип-әдетлери өзгеше болса да, турмыз тәризи, умтылыс ҳәмде келешекке исеними бирдей. Бул исенимди беккемлеген нәрсе мәмлекетемиздеги байналминалшылық сиясаты болып есапланады. Яғный, елимизде ҳәр бир инсан басқа миллет ўәкиллерин ҳүрмет етеди, тили, динин сақлап қалыўы ушын имканият жаратады. Тийкарғы нызамымыз Конституциямыздың 30-статьясында жазылған ҳүждан еркинлиги 33 миллион Өзбекистан пуқаралары ушын тийисли.
 
“Мәҳәллийшилик, аймақшылық — миллет ушын жат нәрсе. Яғный, миллетти партлатып жиберетуғын бәле. Биз қәншелли урыўлассақ, соншелли майда-майда бөлеклерге ажыралып кетемиз. Заман әлемге кең нәзер менен қараўды, үлкен мәселелер менен шуғылланыўды, озық ойлаўды талап етпекте.! не соннан келип шығып, дүньяға кеңирек қарайық. Миллий бирлик, миллий тәнҳалық, миллий бир пүтинлик миллий раўажланыў тийкарыдур”, деген еди 1997-жылы Жоқарғы Кеңестиң сессиясында сөйлеген баянатында Журтбасшымыз.
 
Әлбетте, қайсы елде миллетлераралық дослық беккем болса, сол елде раўажланыў, аўызбиршилик мол болады. Ислам Кәримов миллетлердиң атасы еди. Ол түрли миллетлер ортасындағы көпир бола алды. 1992-жылы май айында Қарақалпақстанның басқарыў сиясаты ҳәмде социяллық экономикалық турмысы оғада шийеленискен еди. Сонда марҳум Президентимиз ушырасыўда ел басшыларына “Қәне, Қарақалпақстанның шийеленисип баратырған аўызбиршилигин қалай тиклейжақсыз?” деген сораў менен жүзленди. Сонда ел басындағылар Арал апатшылығы себепли елде жүзеге келген аўыр социяллық-экономикалық жағыдайды жақсылаў лазым екенлигин билдирди. Журтбасшымызға бул гәп қамшы болып, 1995-жылы 18-20 сентябрь кунлери Нөкисте Бирлескен Миллетлер шөлкеми басламасында “Орайлық Азия мәмлекетлери ҳәм халықаралық шөлкемлердиң Арал теңизи бассейининде турақлы раўажландырыў машқалалары” ҳаққындағы Халықаралық конференция болып өтти. Онда Президентимиз пүткил дүнья итибарын, шел еллик шөлкемлерди Арал ҳәмде Арал аймағындағы халықтың турмысына қаратты. Ел Басшымыздың бул ғамхорлығы, ерекше итибари халқымыздың Өзбекистанға деген исенимин еледе беккемледи. Нәтийжеде, Қарақалпақстандағы алаўызлық, алағадалық суў серпкендей тыншыды.
 
“Халқымыздың аўызбиршилиги тынышлық ҳәмде раўажланыў гиреўи” атамасындағы Өзбекистан Республикасы Олий Мажлисиниң 12-сессиясындағы баянатта Ислам Кәримов миллетлераралық тынышлық, шералалар ортасындағы өзара қатынасықларды еледе беккемлеў бойынша қатар усынысларды берди. “Сол менен бирге айрым күшлеримиз бар, бизиң өзара қатынасықларымыз ҳәмде бирлигимиз олардың геополитика, яғный үлкен сиясат деп аталыўшы қәлиплерине сирә түспейди. Биз өз халқымыздың мәнаўияты, тамырласынан келип шығып, бундай күшлердиң тәсирине сирә берилмеймиз”, деген баянаттағы Журтбасшымыздың даналық пикирлери ҳәр биримизди өзгеше толқынлантырады. Кеўлимизде сондай Президенти бар елде жасап атырғаныңнан қуўаныш туйғысы пайда болады.
 
Ҳәр қайсы дәўирде де гегемон мәмлекетлердиң басып алыў, тыныш урыс арқалы мәмлекетлерди бойсындырыў ҳәрекетлери болған. Әсиресе, олар түрли миллет ўәкиллери қоныс басқан еллерди өзиниң нышанына айлантырған. Усындай мәмлекетлер қатарында Өзбекистанда бар еди. Андижан, Ферғана ўақыялары мине усындай жаўыз күшлердиң түрткилеўи ақыбетинде жүз берди. Бирақ, узақты ойлап ис көретуғын, дана Ислам Кәримов урыс жолын таңламады. Түрли миллет ўакиллери, аламанның ишине өзин урды, сөз сөйлеп жағыдайды дурыс түсиндире алды. Енди өзиңиз бир ойлап көриң, қайсы адам жанып турған отқа өзин таслайды? Қорықпай, елдеги аўызбиршиликти тиклейди? Бундай адам миллионнан бир таўылса керек. Марҳум Президентимиз әне усындай мәрт, қайсар, ақыллы инсан еди.
 
“Халық исенимин жоқары жуўапкершилик” деп билип узақ жыллар мәмлекетти басқарған Ислам Әбдуғаниевич 199қ-жылы январь айының ақырғы ҳәптесинде Ташкенттеги Наўайы атындағы опера ҳәм балет театрында Қарақалпақстанның мәденият күнлерин шөлкемлестирди. Миллий қара үйлер тигилип, мәденият, әдебият, көркем өнер үлгилери көргизбеге қойылды. Сондай-ақ, “Әжиняз” операсы шөлкемлестирилди. Өзбекистан пайтахты Ташкентте қарақалпақ кунлерин өткериўдеги тийкарғы мақсет өзбек-қарақалпақ халқының дослығын еледе беккемлеў емеспе еди?
 
Ислам Кәримовтың “Танланган асарлари”нинг “Этник ҳәмде миллетлераралық тоқнасыўлар” бабында Өзбекистанда 1992-жылда 80 ге жақын миллий миллет орайлары жумыс алып барып атырғанлығын атап өтеди. Сондай-ақ, И. Әбдуғаниевич “Өзбекистан аймағында жасап атырған этник аз санлы халықлардың ҳуқықларын қорғаў мәмлекет концепциясы — Конституцияда жарқын көринеди. “Өзбекистан Республикасы өз аймағында жасап атырған басқа миллет ўакиллериниң тили, дини, үрп-әдетлерин ҳүрмет етеди”, деп жазылады онда. Тийкарғы нызамда көрсетилген бул ҳүрмет белгиси Қарақалпақстанға үлкен жеңиллик ҳәмде имканиятларды инам етти. Өзбек-қарақалпақ ағалы-инилердей бир нанды тең бөлисип, раўажланыў ушын биргеликте ат салысты. 1992-жылда Президентимиз туркиялық исбилерменлер жәрдеминде Нөкисте “Катекс”, Елликқала районында “Элтекс” тоқымашылық комбинатларын иске түсирди. Санааттың түрли тармақларын Қарақалпақстанға алып кирген марҳум Журтбасшымыздың бул ис-ҳәрекетлери де қарақалпақ тарийхына умытылмас ўақыялар болып жазылды. 1997-жылы 17-июлдеги Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң нәўбеттен тысқары сессиясындағы “Жаңаша ойлаў — заман талабы” баянатта ғәрезсизлик жылларында Қарақалпақстанда алып барылған өзгерислер өз сәўлелениўин тапқан. Халықтың аўыз суўға болған талабын қанаатландырыў мақсетинде “Түйемойын-Нөкис-Тахтакөпир” суў тармағы иске түсирилди. Яғный сол жылы халықты таза ишимлик суўы менен тәминлеў көрсеткиши 59 пайызға көтерилди. Орайлық Азияда тәнҳа болған Қоңырат сода заводы қурылысы басланды. “Қарақалпақстандағы экономикалық машқалалар елеге шекем халықтың турмыс дәрежесине өзиниң унамсыз тәсирин тийгизбекте. Буның ушын аймақта ислеп шығарыўды күшейтиўимиз керек”, дейди Президентимиз. Жоқарғы Кеңестеги сол сессияда көплеп гигант кәрханалар қурылысының жобасы да дүзилди.
 
Мине соннан берли арадан 20 жыл өтти. Қоңырат сода заводы қурылысы тамамланды. Узкоргаз комплекси жумыс баслады. Товар, азық-аўқат өнимлерин ислеп шығарыўшы кәрханалар саны 200 ден асты. Раўажланыўда “шок терапиясы” емес, эволицион жолды таңлаған елимиз Президентиниң оғада дурыс қарар қабыл еткенлигин бүгинги күн айқын дәлийллемекте.
 
Тәрийхта көп ел басшылары жоқарғы лаўазымларға өз миллетиндеги адамлардан таңлаған. Ислам Кәримовтың бул бағдардағы сиясаты сәл басқашарақ. Яғный, Нөкистиң ү0 жыллық тойына келген мәмлекетимиз басшысы “Бүгин басқарыў системасына миллети, тили, дини, этник дүзилисине қарамай, халық исенимине ерискен, жуўапкершиликти сезине алатуғын, халықты өзине жетеклей билетуғын басшылар керек”, дейди. Бул Ислам! буғаниевичтың көп миллетли екенлигинен, яғный ҳеш қашан адам ажыратпай, бул дүньяда муқәддес инсан, деген өмирлик түсиник пенен жасағанын билдиреди.
 
“Мен қарақалпақ халқын жақсы билемен. Олардың инсаныйлық пазыйлетлерин қәдирлеймен. Мине усы қәсийетлер қарақалпақ халқының турмысында үлкен өзгерислер жасаўымызға тирек болатуғынына беккем исенемен”, дейди сессиядағы соңғы сөзинде. Не ушын Президентимиз жасаўымызға деп көплик мәнисинде айтты? Мениңше, ол инсан өзин де қарақалпақ халқының бир ўәкили деп билген.
 
Уллы инсанларды Алла ҳәр жүз жылда бир мәрте береди, дейди көпти көргенлер. Биринши Президентимиз жүз жылда бир мәрте бизге берилген Алланың ең үлкен инамы еди. Егер Ислам Кәримов Туран ойпатында туўылмағанда, қарақалпақ халқының тәғдири қандай кешер еди? Елге ғәрезсизлик самалын ким алып келер еди? Қашан? Бундай уллы инсанды биз бәрше миллет ўакиллерине тән, улыўмалық инсан деп қараймыз, оны ҳүрметлеймиз.
 
Ислам Әбдуғаниевич халқымыздың узағын жақын, аўырын жеңил етиўи ушын әмелге асырған үлкен ислери, саўапли ислерден болды. Тараўлардағы раўажланыўда реформа реформа ушын емес, ең дәслеп инсан ушын, деген уллы идея жатырыпты. 2000-жылы Нөкис қаласын Хожели менен байланыстыратуғын көпир, 2001-жылда 345 километрлик Нөкис-Султанувайстаў-Мискин-Ушқудық-Тынышлық-Наўайы темир жолы жумыс баслады.
 
Жүзлеп километр автомобиль жоллары реконструкция етилди. Бу жоллардың узынлығы 100 километрден асады.
Жер асты байлықларын излеў, қазып алыў ҳәмде олардан пайдаланыўға да үлкен итибар қаратылды. Шет елликлер менен бирге Жел”, “Батыс Арал” киби кәнлер ашылды.
 
Бүгин дүнья халықларының итибарын тартып атырған Үстирт газ-химия заводы Президентимиз басламасы менен көкке бой созды. Әсирлер даўамында жер астында жасырынып жатырған байлықлар Журтбасшымыздың искерлиги себеп таўылды. Бул 2012-жылдың ең жақсы режеси, деп табылды.
 
Ғәрезсизлик жылларында аўыл хожалығы тармағында жаңа экономикалық мүнәсебетлер қәлиплести. Жер өз ийесин тапты. Жас әўлаттың ҳеш кимнен кем болмаған шәраятларда билим алыўы ушын зәрур имканиятлар жаратылды. Өткен жылларда Қарақалпақстанда 99 кәсип-өнер колледжи, 9 академиялық лицей пайдаланыўға тапсырылды. 2015-жылда 9 мың 700 орынлы 22 заманагөй мектеп имәраты қурылды...
 
Ҳүрметли Президентимиз Шавкат Мирзияевтың усы жыл 25-январьдағы “Өзбекистан Республикасы биринши Президенти Ислам Әбдуғаниевич Кәримовтың естелигин мәңгилестириў ҳаққындағы қарарына муўапық ҳәр жылы ғ-сентябрь еске алыў күни сыпатында белгиленеди. Тийкарында болса, ҳәр күни Ислам Кәримовты еслеймиз, ят аламыз. Себеби, ол инсан жаратқан имканиятлар, өзгерислер тәкирар- тәкирар Ислам Кәримовтың келбетин көз алдымызға келтире береди.
 
2015-жылы Ислам Кәримов Президентлик сайлаўы бойынша Қарақалпақстандағы ушырасыўда “… усындай мәденияты, әдебияты, көркем өнери бар халық ҳеш кимнен кем болмаслығына исенимим кәмил”, деп айрықша атап өткен еди. Сонда уллы инсанның тилине бул сөзди бийкар салмаған шығар, шынында да келешегимиз жарқын, ҳеш кимнен кем болмаслығымыз тәғдиримизге жазылған болыўыда итимал.
 
Қумар БЕГНИЯЗОВА,
журналист

0 изоҳ

Рўйхатдан ўтганлар ва тасдиқланганларгина изоҳ қолдиришлари мумкин.